Een tijd geleden vroeg ik aan mijn mederedacteuren wat voor onderwerpen ze wel eens terug wilden zien komen bij De Rechtbank. Verschillende ideeën werden geopperd, waaronder de vraag wat nu precies het verschil is tussen moord en doodslag. Bij dezen het antwoord. Lees en huiver.

Moord is impliciete doodslag
Laten we om te beginnen eens kijken wat de wet over deze twee begrippen zegt. Volgens artikel 287 Wetboek van Strafrecht wordt onder doodslag verstaan: hij die opzettelijk een ander van het leven berooft. Artikel 289 Wetboek van Strafrecht vermeldt dat het bij moord moet gaan om een verdachte ‘die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft’.

Doodslag wordt bestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren en een geldboete van de vijfde categorie. Moord wordt bestraft met een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke straf van ten hoogste dertig jaren, of een geldboete van de vijfde categorie.

Systeem van geldboetes
Even een zijsprong: waar gaat die ‘geldboete van de vijfde categorie’ nu over? Het antwoord daarop is terug te vinden in artikel 23 Wetboek van Strafrecht. Uit lid 4 van dat artikel blijkt dat het systeem van geldboetes is opgedeeld in zes categorieën:

• Categorie 1: boetes tot 390 euro (bijvoorbeeld verboden toegang onbevoegde)
• Categorie 2: boetes tot 3.900 euro (bijvoorbeeld niet voldoen aan identificatieplicht)
• Categorie 3: boetes tot 7.800 euro (bijvoorbeeld doen van valse aangifte)
• Categorie 4: boetes tot 19.500 euro (bijvoorbeeld diefstal)
• Categorie 5: boetes tot 78.000 euro (bijvoorbeeld verduistering)
• Categorie 6: boetes tot 780.000 euro (bijvoorbeeld misdaad tegen de menselijkheid)

Overigens stelt lid 2 van artikel 23 dat het minimumbedrag van de boete drie euro is.

De rechter bepaalt de uiteindelijke hoogte van de straf, maar is gebonden aan de categorie die in betreffende wetsartikel van toepassing is. Daarnaast vermeldt artikel 24 Wetboek van Strafrecht dat rekening moet worden gehouden met de draagkracht van de verdachte: er moet een redelijke afweging worden gemaakt tussen een passende straf en het niet onevenredig treffen van de verdachte in zijn vermogen.

Verschil: met voorbedachten rade
Goed, terug naar de hoofdvraag van dit artikel. Zoals in de twee wetsartikelen al te lezen was, is er bij moord een element toegevoegd ten opzichte van doodslag: ‘met voorbedachten rade’. Over dat begrip zijn talloze rechtszaken geweest. Eén van de bekendste is – hoe toepasselijk – het arrest ‘Moord en Doodslag’ uit 1999. Hierin werd gesteld dat de voorbedachten rade niet voldoende genoeg werd bewezen, waardoor vrijspraak moest volgen.

Criteria met voorbedachten rade
In de tenlastelegging wordt de voorbedachten rade vaak omschreven als ‘na kalm en rustig overleg’. Dit houdt in dat de verdachte de tijd heeft gehad om zich te beraden op het te nemen of genomen besluit. Hij moet de gelegenheid hebben gehad om na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap geven. In de praktijk blijkt zelfs twee seconden hiervoor al genoeg te zijn, maar per zaak moet gekeken worden naar de omstandigheden en verklaringen.

Het is dus nog niet zo gemakkelijk te bepalen of iemand zich schuldig heeft gemaakt aan moord of doodslag. Toch zijn er nog meer delicten die met moord en doodslag samenhangen. Denk maar aan dood door schuld, eenvoudige mishandeling met de dood door gevolg en zware mishandeling met de dood ter gevolg. En wat te denken van diefstal door middel van geweld en afpersing met de dood tot gevolg? Het gaat te ver om al deze vormen hier te behandelen, maar in dit artikel is daar meer over terug te lezen.

Beeld: flickr.com/AlanCleaver.

Sylvia

Sylvia (1990) is een rechtenstudente aan de Universiteit van Tilburg met een voorliefde voor strafrecht, forensische psychiatrie en cybercrime. Ze is redacteur van het rechtenfaculteitsblad, publiceert wekelijks stukken op haar eigen site en heeft al een boek op haar naam staan. Ze kan niet zonder haar gitaar, zingt, danst wanneer niemand het ziet, is verslaafd aan social media, houdt van ijs met Baileys en kaaspannenkoeken, adoreert de Mexicaanse en Griekse keuken, heeft een fascinatie voor tuinkabouters en woont samen met de leukste man op aarde: kater Chuck. Voor Nadelunch schrijft ze voor de rubriek ‘De Rechtbank’ en neemt ze de columnserie ‘Wild Terrein’ voor haar rekening.

Sylvia heeft 14 artikelen geschreven.