• Home »
  • Brein »
  • Ben je gezond als je niet ziek bent en ziek als je niet gezond bent?

Ben je gezond als je niet ziek bent en ziek als je niet gezond bent?

Er waren eens acht medisch studenten en acht chiropractie studenten. Op een bewolkte vrijdagmiddag kwamen ze samen in een kleine leszaal op de campus van Southampton University School of Medicine in Zuid-Engeland. Ook aanwezig waren Dr. Patricia Ridsdale en Dr. David Owen, beiden arts en homeopaat met een heleboel titels achter hun naam.

De artsen en chiropractoren in wording waren samengekomen, omdat ze van Dr. Ridsdale en Dr. Owen graag meer wilden leren over complementaire en alternatieve geneeswijzen. Ze hadden zich daarom ingeschreven voor een cursus van tien weken, zodat ze zich samen konden verdiepen in de theorie achter geneeswijzen zoals homeopathie, acupunctuur, aromatherapie en meer. Maar daar wil ik eigenlijk niet over vertellen. Ik wil vertellen over de boeiende discussie die ontstond toen Dr. Ridsdale en Dr. Owen de studenten vroegen wat volgens ons gezondheid is, en wat ziekte is.

Wat is gezondheid?
Wat is gezondheid eigenlijk? “Een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden, en niet louter het ontbreken van ziekte of gebrek”, zoals de World Health Organisation (WHO) het definieert? Wanneer ben je gezond? Als je niet ziek bent? En wanneer ben je ziek? Als je niet gezond bent? Ik denk dat de meesten van ons gezondheid zullen zien als de afwezigheid van ziekte. Maar is het wel zo zwart-wit?

Irma-Gezondheid-Blij

Een vrouw van 52 die zich volledig gezond voelt en bijna nooit haar huisarts bezoekt, krijgt een uitnodiging voor een routine borstkankeronderzoek. De mammografie laat zien dat er een tumor in haar borst zit. Ze blijft ook na het onderzoek symptoomvrij. Is deze vrouw ziek? Een gezonde en fitte man brengt maandelijks een bezoek aan een acupuncturist. Niet omdat hij symptomen heeft, maar omdat hij bang is die te krijgen als hij zich niet regelmatig laat behandelen. Is hij gezond? Een man van zeer hoge leeftijd krijgt van zijn arts te horen dat hij prostaatkanker heeft en waarschijnlijk niet meer zo lang zal leven. De man heeft hier vrede mee. Hij heeft een lang en gelukkig leven gehad en besluit van de rest ervan het beste te maken. Hij weigert behandeld te worden en geniet van zijn wandelingen met de hond, van zijn dagelijkse glaasje jenever en van zijn kleinkinderen. Is deze man ziek?

Nick Vujicic
Volgens de WHO definitie zijn de vrouw met de tumor en de oude man met prostaatkanker niet gezond. Er is immers geen sprake van een toestand van volledig fysiek welbevinden. En sommigen zullen vinden dat ook de acupunctuurman ziek is, omdat hij een therapeut nodig heeft om gezond te blijven. Een slimme Aziatische student medicijnen bracht een tegenargument in de groep. Nick Vujicic werd in 1982 in Melbourne geboren zonder armen en benen. Nick liet echter zijn handicap geen obstakel zijn voor een goed en betekenisvol leven. Hij reist de wereld rond om met iedereen zijn levensmotto en inspiratie te delen. “Is hij ziek?” vroeg de student aan de groep. Tsja, is Nick Vujicic ziek? Er is lichamelijk iets behoorlijk mis met hem. Maar hij is gelukkig en lijkt een geweldig leven te leiden. Als je het hem zou vragen, zou hij waarschijnlijk ontkennen dat hij ziek is. Kun je dan zeggen dat hij gezond is ondanks dat zijn ledematen ontbreken?

Balans
Misschien is gezondheid eerder de balans van het fysieke, geestelijke en sociale welbevinden in plaats van een staat van honderd procent van alles. Misschien kun je van het ene een klein beetje missen zolang dat wordt aangevuld met een beetje meer van het andere. Er is nou eenmaal geen goed of fout antwoord, er is geen zwart en wit. Je kunt mensen niet in een hokje ‘gezond’ of een hokje ‘ziek’ stoppen. De Nederlandse huisarts Machteld Huber heeft nog niet zo lang geleden een belangrijke onderzoeksprijs gewonnen met haar nieuwe, naar mijn mening betere, definitie van gezondheid: “Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.”

Huber besloot een nieuwe definitie aan te leveren, omdat ze van mening is dat de WHO definitie – die vlak na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan – achterhaald is. Volgens deze definitie is bijna niemand tegenwoordig gezond; je hoeft maar een wrat op je teen te hebben… Bovendien, zegt Hubers, zijn er veel mensen die lijden aan een chronische ziekte en toch een hoge kwaliteit van leven ervaren. Om deze mensen nou meteen ziek te noemen, vindt ze wat ver gaan. De nieuwe definitie staat mensen toe gezond te zijn, naast het hebben van een ziekte.

Gezondheid is een proces

Irma-Gezondheid-Pijn
Binnen de chiropractie werken we vaak met het idee dat symptoomvrij zijn niet per definitie betekent dat je geen fysieke problemen hebt. Ik leg mijn patiënten vaak het verschil uit tussen pijn en functie: op het moment dat men pijn begint te voelen, is de functie van het lichaam al veel langer uit balans. Pijn is het allerlaatste middel van het lichaam om je te vertellen dat het nu echt goed mis is. Tijdens de herstelperiode geldt die regel ook: als de pijn is verdwenen, betekent dat nog niet dat de functie volledig is hersteld. Dit is de reden dat ik mijn patiënten vaak nog een aantal keren laat terugkomen voor behandeling als ze zich beter voelen, om hun functie op een optimaal niveau te krijgen en op die manier herhaling van het probleem te voorkomen. Naar mijn mening is dit een essentieel punt om aan patiënten uit te leggen; zij komen immers naar de chiropractor omdat ze pijn hebben. Strikt gezien is pijn niet wat wij behandelen. Ik tenminste niet.

De arts John Travis ontwierp in 1972 het zogenaamde Illness-Wellness Continuum. Dit concept is hieronder afgebeeld. Travis ging uit van een neutraal punt in het midden: het punt waarop er geen onderscheid is tussen gezondheid en ziekte. Volg je de pijl naar links, dan kom je in het gedeelte van ziekte, iets dat steeds ernstiger wordt. Eerst zijn er symptomen, signalen en afwijkingen, die in het ergste geval kunnen leiden tot de dood. Zit je in deze helft van het continuüm, dan zoek je behandeling. Volg je de pijl naar rechts, dan kom je in het gedeelte van gezondheid en welzijn. Echter, je kunt pas bij de optimale gezondheid – aan het einde van de pijl – komen als er sprake is van bewustwording, educatie en ontwikkeling. De twee delen van het continuüm horen in ieder geval in balans te zijn: als je ziek bent, heb je behandeling nodig. Maar daarna is het belangrijk te streven naar een optimale gezondheid en dus niet te blijven hangen bij het neutrale punt.

Illness-Wellness Continuum van John Travis

Illness-Wellness Continuum van John Travis

Gezondheid is iets om over na te denken. Zeker als je, zoals de acht medische studenten en de acht chiropractie studenten op die vrijdagmiddag in Southampton, de rest van je carrière gaat doorbrengen met het streven naar gezondheid.

Beeld: freeimages/lusi & Anouk Bakker/Irma Lukkien

Share

Irma (1991) is geboren in een klein dorpje in Drenthe en werkt als chiropractor. Ze heeft ontdekt dat haar twee passie's -chiropractie en schrijven- heel goed samengaan. Na vijf jaar voor studie in Engeland te hebben gewoond, is ze opgelucht weer op het platteland te mogen wonen. Haar kennisgebied is het menselijk lichaam, gezondheid en de wetenschap daar omheen. Naast het schrijven brengt ze veel tijd door met haar paarden, met lezen en buiten zijn, en met nadenken.