Welkom in de digitale wereld, waar de opgestoken duim regeert. We leven momenteel in een maatschappij van instemming en herhaling. En waag het eens om dat niet leuk te vinden.
Sociale media zijn allang geen nieuwe hype meer. Facebook heeft bijna een miljard gebruikers en wij Nederlanders twitteren erop los: volgens een studie uit 2011 zit ruim één op de vier Nederlanders op Twitter. Al dit genetwerk leidt ertoe dat ons sociale leven zich nagenoeg meer afspeelt op het internet dan in de materiële werkelijkheid, waardoor onze sociale handelingen worden beperkt tot een aantal muisklikken. Onze gevoelens, gedachten en verlangens worden meestal gepresenteerd door het meest dominante icoon in de digitale wereld: de duim. Geef toe, ook jij zal waarschijnlijk meerdere malen per week een Facebook-status of -pagina liken. Het is immers een eenvoudige en efficiënte blijk van waardering. Maar achter de duim schuilt tevens alles wat onze huidige samenleving kenmerkt. De duim staat symbool voor eeuwige instemming, wat misschien eerder duidt op gemakzucht dan op oprecht enthousiasme.
Ik heb Facebook, dus ik besta
Onze constante aanwezigheid op het wereldwijde web is niet zo ongecompliceerd als het lijkt. Doordat we onszelf representeren door middel van een internetprofiel, worden we gedwongen om na te denken over onze identiteit en wat we willen uitstralen. Daardoor probeert iedereen zo leuk mogelijk over te komen, met de mooiste foto’s, interessantste vrienden en spannendste verhalen. Ongetwijfeld leidt dit soms tot onzekerheid (zoals een onderzoek van psycholoog Larry Rosen aantoont), maar interessanter is het hoe beelden steeds dominanter worden in de maatschappij. Gold vroeger al het credo ‘eerst zien, dan geloven’, tegenwoordig lijkt het zelfs alsof je niet bestaat als je geen virtuele representatie van jezelf hebt. Ik hoor vriendinnen zonder Facebook maar al te vaak klagen: door zich bewust te onttrekken aan de heersende sociale netwerksites, worden zij niet meer uitgenodigd voor feestjes en evenementen.
Een site als Facebook is in feite een eigen gemeenschap, wat niet alleen gevolgen heeft voor het digitale leven, maar ook voor de materiële werkelijkheid. Beide werelden refereren steeds aan elkaar: op internet doe je verslag van je dagelijks leven, maar in het dagelijks leven praten we over het internet. Deze ingewikkelde verhouding tussen internet en het dagelijks leven kunnen we opvatten als de relatie tussen virtualiteit en actualiteit, zoals de filosoof Gilles Deleuze beschrijft in zijn essay The Actual and the Virtual. Volgens Deleuze stuurt en structureert virtualiteit het dagelijks leven en zijn beide werelden onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De duim als statussymbool
De duim duikt overal op: hij verschuilt zich op YouTube, helpt je met het vinden van interessante internetpagina’s op de site StumbleUpon.com, maar smeekt ook om je aandacht in reclames (‘Like ons op Facebook!’). Braaf als we zijn, klikken we ook steevast op de duim, die vervolgens weer alles wat wij vinden representeert.
Hoewel de Facebookpagina Facebook moet een ‘ik vind dit niet leuk’-knop maken ruim 15.000 likes heeft, is er op de populaire site nog steeds geen ruimte voor een omlaaggestoken duim. Zijn we zo bang voor afkeuring? Misschien, maar dit is dan vooral wanneer het om onszelf gaat. De duim staat namelijk voor waardering en respect en impliceert daardoor een bepaalde status. En doordat sociale media nu zo dominant zijn, is status op Facebook of Twitter ook wat waard. Het draait steeds meer om zien en gezien worden, volgen en gevolgd worden.
Alles wordt tegenwoordig gedeeld: foto’s, belevenissen, zelfs YouTube-video’s die het bekijken waard zijn. Doordat we het leven waarnemen via schermen, worden we in ons leven geconfronteerd met een enorme hoeveelheid aan beelden. Die worden overal herhaald: in uitgekauwde televisieconcepten, in popliedjes op de radio en in reclames in tijdschriften. Hetzelfde geldt voor informatie. Per dag verkrijgen we een enorme dosis aan informatie via onze computers en smartphones. Blijkbaar krijgen we er geen genoeg van. Ook hier speelt de duim weer een belangrijke rol. Hoe meer mensen hun goedkeuring geven door middel van een opgestoken duim, hoe meer het de moeite waard is om te delen. Als iedereen het leuk vindt, dan moet het wel leuk zijn, toch? Iets of iemand leuk vinden is daarom nooit eerder zo gemakkelijk geweest. We kunnen onszelf afvragen of die waardering daardoor niet zijn eigenlijke waarde verliest. Steeds meer zijn we op zoek naar verbetering van ons imago, maar het is twijfelachtig of een opgestoken duim werkelijk iets toevoegt aan onze identiteit. En als we echt iets te delen hebben, is een luisterend oor beter dan een duim.
Britt
Britt Broekhaus (1991) studeert Cultural Analysis (research master) in Amsterdam. Ze is een culturele alleseter en is dol op mooie woorden, dromerige beelden en melancholische muziek. Haar onderzoeksinteresse bevindt zich op het gebied van globalisatie, machtsrelaties en identiteit. Na haar studie wil Britt veel van de wereld zien – Japan staat daarbij bovenaan haar lijstje – en vooral blijven schrijven en onderzoeken. Verder is Britt een fanatieke yogi, een tikkeltje obsessed met lekker (vegetarisch) eten en gezonde voeding, heeft ze een zwak voor buschauffeurs en vindt ze honden maar overschat. Voor Nadelunch.com schrijft ze voor de rubrieken Kopstukken en Beeld, en is ze eindredacteur voor Kopstukken.
Wauw, wat leest dit artikel heerlijk weg! En je hebt gelijk, over die duim en de waardering. I Like ;)
Gaaf artikel, Britt! Een interessante invalshoek van het Facebook-debat. :)
Superinteressant, ik like dit!
Leuk artikel! Ontzettend belangrijk dit, eigenlijk! Ook interessant, trouwens, om meer hierover te lezen; ‘Echte vrienden’ van Stine Jensen. Over Facebook-vriendschap enzo.
Ik durf nu niet meer te schrijven dat ik je artikel ‘like’, maar dat doe ik wel. Digitalisering kent enorm veel voordelen, maar ook een gigantische vervlakking en dat geef je mooi weer.
Je bent in dit opzicht een vrouw naar mijn hart. De keren dat ik me kritisch heb uitgelaten op Facebook (Patty Pee feels a cold coming up, Ilari Hoevenaars: Who cares!?) kreeg ik de wind van voren. Niet eens van Patty Pee zelf, maar van al haar overbezorgde en meelevende vriendinnen, die waarschijnlijk ook dol op hondjes zijn.
herkenbaar artikel. Ik denk overigens dat de duim naar beneden meer is voor statusupdates die niet zo fijn zijn (of klink ik naif)
Facebook, het blijft een eindeloze discussie. Goed dat je een punt hebt uitgelicht, anders is er geen begin en einde. Het is vreemd dat we zo snakken om bevestiging. En een stapje verder, dat we niet bestaan zonder te delen. Ik voel me juist vaak leeg door mijn leven tot in de kleinste details te openbaren, zonder dat ik weet waar het terecht komt. Als ik iets uit wil ik dat de ontvanger er iets mee kan, anders blijft het slechts in de lucht rond dwarrelen. Dan lijkt het voor mij juist niet waar te zijn. Wat is er nog bijzonder aan een moment als het altijd voort moet gaan. De puurheid verdwijnt, tevens de essentie. Jammer dat zo weinig mensen dat in lijken te zien.
Anderzijds kunnen we het de ‘gewone mens’ misschien niet eens kwalijk nemen. Het maakt natuurlijk onderdeel uit van een groter geheel. We zijn ons houvast verloren, de grip op de maatschappij en onszelf. De mens heeft altijd al gesnakt naar iets wat hoger staat dan zichzelf, dat biedt geborgenheid. We kunnen ons verschuilen achter Facebook of de smartphone. Door de wereld niet altijd maar direct te beleven, lijkt het makkelijker, en misschien biedt dat juist de inzichten die er anders niet zijn. Wel is het een fout dat niemand ingrijpt om ons daar bewust van te maken. Niet iedereen kan dat zelf. Daarbij ontstaan er steeds meer vraagtekens bij de privacywetgeving, waar we toch eens bij stil mogen staan. Het is niet altijd even onschuldig als we hopen.
Hoi Britt,
Ik ben Eva, John’s beste vriendin. Toen hij me vertelde dat je columns schrijft voor een blad, was ik meteen geinteresseerd. Zeker omdat ik zelf schrijfster ben.
Je ‘duim’-column heeft veel indruk op me gemaakt. Het afwisselende taalgebruik, de techniek van het schrijven, ze zijn je al voor een heel belangrijk deel eigen. Ik zie in jou een uitstekende journaliste van de toekomst.
Groetjes,
Eva
[...] Het tijdperk van de duim [...]
[...] hebt. Heb je nog een duwtje in de rug nodig? Lees ook eens de prikkelende artikelen van Britt over het effect van social media op onze maatschappij en van Suus over [...]