Het tijdperk van de duim

Welkom in de digitale wereld, waar de opgestoken duim regeert. We leven momenteel in een maatschappij van instemming en herhaling. En waag het eens om dat niet leuk te vinden. 

Sociale media zijn allang geen nieuwe hype meer. Facebook heeft bijna een miljard gebruikers en wij Nederlanders twitteren erop los: volgens een studie uit 2011 zit ruim één op de vier Nederlanders op Twitter. Al dit genetwerk leidt ertoe dat ons sociale leven zich nagenoeg meer afspeelt op het internet dan in de materiële werkelijkheid, waardoor onze sociale handelingen worden beperkt tot een aantal muisklikken. Onze gevoelens, gedachten en verlangens worden meestal gepresenteerd door het meest dominante icoon in de digitale wereld: de duim. Geef toe, ook jij zal waarschijnlijk meerdere malen per week een Facebook-status of -pagina liken. Het is immers een eenvoudige en efficiënte blijk van waardering. Maar achter de duim schuilt tevens alles wat onze huidige samenleving kenmerkt. De duim staat symbool voor eeuwige instemming, wat misschien eerder duidt op gemakzucht dan op oprecht enthousiasme.

Facebook-duim
Ik heb Facebook, dus ik besta
Onze constante aanwezigheid op het wereldwijde web is niet zo ongecompliceerd als het lijkt. Doordat we onszelf representeren door middel van een internetprofiel, worden we gedwongen om na te denken over onze identiteit en wat we willen uitstralen. Daardoor probeert iedereen zo leuk mogelijk over te komen, met de mooiste foto’s, interessantste vrienden en spannendste verhalen. Ongetwijfeld leidt dit soms tot onzekerheid (zoals een onderzoek van psycholoog Larry Rosen aantoont), maar interessanter is het hoe beelden steeds dominanter worden in de maatschappij. Gold vroeger al het credo ‘eerst zien, dan geloven’, tegenwoordig lijkt het zelfs alsof je niet bestaat als je geen virtuele representatie van jezelf hebt. Ik hoor vriendinnen zonder Facebook maar al te vaak klagen: door zich bewust te onttrekken aan de heersende sociale netwerksites, worden zij niet meer uitgenodigd voor feestjes en evenementen.

Een site als Facebook is in feite een eigen gemeenschap, wat niet alleen gevolgen heeft voor het digitale leven, maar ook voor de materiële werkelijkheid. Beide werelden refereren steeds aan elkaar: op internet doe je verslag van je dagelijks leven, maar in het dagelijks leven praten we over het internet. Deze ingewikkelde verhouding tussen internet en het dagelijks leven kunnen we opvatten als de relatie tussen virtualiteit en actualiteit, zoals de filosoof Gilles Deleuze beschrijft in zijn essay The Actual and the Virtual. Volgens Deleuze stuurt en structureert virtualiteit het dagelijks leven en zijn beide werelden onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Laptop sociaal
De duim als statussymbool

De duim duikt overal op: hij verschuilt zich op YouTube, helpt je met het vinden van interessante internetpagina’s op de site StumbleUpon.com, maar smeekt ook om je aandacht in reclames (‘Like ons op Facebook!’). Braaf als we zijn, klikken we ook steevast op de duim, die vervolgens weer alles wat wij vinden representeert.

Hoewel de Facebookpagina Facebook moet een ‘ik vind dit niet leuk’-knop maken ruim 15.000 likes heeft, is er op de populaire site nog steeds geen ruimte voor een omlaaggestoken duim. Zijn we zo bang voor afkeuring? Misschien, maar dit is dan vooral wanneer het om onszelf gaat. De duim staat namelijk voor waardering en respect en impliceert daardoor een bepaalde status. En doordat sociale media nu zo dominant zijn, is status op Facebook of Twitter ook wat waard. Het draait steeds meer om zien en gezien worden, volgen en gevolgd worden.

Alles wordt tegenwoordig gedeeld: foto’s, belevenissen, zelfs YouTube-video’s die het bekijken waard zijn. Doordat we het leven waarnemen via schermen, worden we in ons leven geconfronteerd met een enorme hoeveelheid aan beelden. Die worden overal herhaald: in uitgekauwde televisieconcepten, in popliedjes op de radio en in reclames in tijdschriften. Hetzelfde geldt voor informatie. Per dag verkrijgen we een enorme dosis aan informatie via onze computers en smartphones. Blijkbaar krijgen we er geen genoeg van. Ook hier speelt de duim weer een belangrijke rol. Hoe meer mensen hun goedkeuring geven door middel van een opgestoken duim, hoe meer het de moeite waard is om te delen. Als iedereen het leuk vindt, dan moet het wel leuk zijn, toch? Iets of iemand leuk vinden is daarom nooit eerder zo gemakkelijk geweest. We kunnen onszelf afvragen of die waardering daardoor niet zijn eigenlijke waarde verliest. Steeds meer zijn we op zoek naar verbetering van ons imago, maar het is twijfelachtig of een opgestoken duim werkelijk iets toevoegt aan onze identiteit. En als we echt iets te delen hebben, is een luisterend oor beter dan een duim.

Beeld: Flickr.com; 1 en 2

Share

Britt

Britt Broekhaus (1991) studeert Cultural Analysis (research master) in Amsterdam. Ze is een culturele alleseter en is dol op mooie woorden, dromerige beelden en melancholische muziek. Haar onderzoeksinteresse bevindt zich op het gebied van globalisatie, machtsrelaties en identiteit. Na haar studie wil Britt veel van de wereld zien – Japan staat daarbij bovenaan haar lijstje – en vooral blijven schrijven en onderzoeken. Verder is Britt een fanatieke yogi, een tikkeltje obsessed met lekker (vegetarisch) eten en gezonde voeding, heeft ze een zwak voor buschauffeurs en vindt ze honden maar overschat. Voor Nadelunch.com schrijft ze voor de rubrieken Kopstukken en Beeld, en is ze eindredacteur voor Kopstukken.