Kuifje, bedankt: een stripfiguur als voorloper van de Millenniumtrilogie

Sinds een aantal jaar kun je er niet meer omheen. In boekhandels zijn de tafels ermee bedekt, in de fictierubrieken van cultuurbijlagen bij kranten wemelt het ervan en in de trein leest iedereen ze: thrillers. Vanwaar die plotselinge hype?

Net als de boeken die verschijnen in de bouqetreeks, worden thrillers vaak gezien als uitingen van lage cultuur. Vooral in hogere literaire kringen genieten ze weinig aanzien; thrillers mogen dan wel goed zijn voor de financiën van uitgeverijen en daarmee kleinere, minder commerciële uitgaven van bijvoorbeeld debutanten mogelijk maken, maar de stijl waarin ze zijn geschreven is functioneel en doelmatig in plaats van esthetisch verantwoord, en de intellectuele horizon is vaak beperkt. Toch verslinden massa’s mensen over de hele wereld elke dag de nieuwste Adler-Olsens en Läckbergs en staan de misdaadromans in de bestsellerlijsten onafgebroken aan de top. Hoe kan dat? Waarom kiezen we voor snel gemak in plaats van literaire schoonheid? Wat is er zo aantrekkelijk aan de thriller? En moeten we ze nu juist wel lezen, of niet?

Net als vroeger
David Platten, professor aan de universiteit van Leeds, stelt dat de thriller zijn populariteit te danken heeft aan de avonturenverhalen uit onze collectieve jeugd, die voor veel kinderen het eerste contact met literaire fictie vormden. Met avonturenverhalen doelt hij op titels als Jules Vernes De reis om de wereld in 80 dagen, Robert L. Stevensons Schateiland en zelfs de avonturen van Kuifje. De spanningsbogen uit die verhalen zijn volgens Platten vergelijkbaar met de spanningsbogen in literaire thrillers. Onze reactie op thrillers is daardoor eenzelfde, zij het wat meer ontwikkeldere reactie als die op de avonturenverhalen van vroeger.

Thrillers voldoen volgens Platten dus niet aan de verwachtingen van een bepaalde doelgroep, maar aan de verwachtingen die passen bij een bepaalde leeservaring: die van het avonturengenre. Je zou, met andere woorden, kunnen zeggen dat de populariteit van de thriller samenhangt met een al dan niet bewust gevoel van nostalgie dat de boeken opwekken bij hun lezer. En doorredenerend is de vrij plotselinge populariteit van de boeken wellicht te verklaren door het feit dat de Kuifjelezers van vroeger zich tegenwoordig bevinden in de leeftijdscategorie van lezers die thrillers ter hand nemen.

Weg met de elite
De verklaringen die Platten geeft, doen alleen niets af aan het statusprobleem. Zijn uitleg mag dan nog zo logisch klinken, maar of ook de hogere literaire kringen zich erdoor aan Stieg Larsson zullen wagen, dat vraag ik me af. Zoals auteur Patrick Anderson het zegt in zijn boek The Triumph of the Thriller: “A lot of people have a hard time making the leap from officially approved ‘literary’ fiction to novels that are fun.” Zijn oplossing is simpel, maar doeltreffend: laten we de literaire elite niet alle macht geven en ons niet op alle vlakken aan haar onderwerpen. “Let us be wary of literary elites. They are not that different from political elites or sorority-house elites; they seek to accumulate and keep power, and they favor their friends.” Met andere woorden: ga aan de thriller. Of aan de bouqetreeks. Dat mag natuurlijk ook.

Beeld: Flickr.com/psd.

Share

Leonie

Leonie Hardeman (1990) heeft literatuurwetenschap gestudeerd en werkt bij een kleine uitgeverij. Ze is geïnteresseerd in leesbevordering en leest in haar vrije tijd het liefst jeugdboeken. Voor Nadelunch.com schrijft ze stukken voor de categorie 'Boek' in de hoop meer mensen te kunnen laten genieten van dat wat haar literaire hart sneller doet kloppen.