“Oh dokter, wat doet u nu?” Psychologie van de bouqetreeks

Bouquet (1)Boeken met gespierde mannen en knappe vrouwen op de voorkant, bij voorkeur gelokaliseerd op een wit strand bij ondergaande zon, met titels als Zijn diepste verlangen en expliciete scènes te over: of je ze nu zelf leest of niet, de bouqetreeks ken je ongetwijfeld.

Hoewel deze boeken behoren tot het meest verkochte fictiegenre in Amerika (in 2010 brachten ze een totaal van maar liefst 1.358 miljard dollar op, terwijl literaire fictie in dat jaar goed was voor ‘slechts’ 455 miljard) en miljoenen vrouwen elke dag weer stapelverliefd worden op een fictieve arts of cowboy (de twee beroepen die de mannelijke hoofdrolspelers in de boeken het vaakst beoefenen), kleeft er toch een taboe aan het genre: lezeressen ervan lijken zich ervoor te schamen. Waarom is dat? En waarom raken ze eigenlijk überhaupt verslingerd aan zulke formulevaste, voorspelbare boeken?

Hersensnoepjes
Psychologe Maryanne Fisher deed in 2010 onderzoek naar het genre. Zij stelde dat de schrijfsters van bouqetreeksboeken ervoor zorgen dat hun heldin herkenbaar is, zodat de lezeres gemakkelijk in de rol van de vrouwelijke hoofdrolspeler kan kruipen. Doordat de heldin in bijna elk verhaal ongedetailleerd wordt beschreven en doordat door de auteur dus niet in wordt gegaan op onbenulligheden als haar- en oogkleur, is ze vaak het type vrouw dat veel vrouwen denken te zijn: gemiddeld. En precies daarom is het zo heerlijk dat de held van het verhaal (die overigens wel heel gedetailleerd wordt beschreven) haar ongelooflijk aantrekkelijk vindt en haar koste wat het kost voor zich wil winnen, haar ‘de zijne’ wil kunnen noemen. Zijn gevoelens voor haar sterken haar, maken haar zelfverzekerder en, natuurlijk: ze valt voor hem. Net als de lezeres van het verhaal, die alle toestanden op de voet volgt.

Doordat de lezeres zich zo gemakkelijk kan inleven in de hoofdpersoon, kan ze ook net zo gemakkelijk als de heldin van het verhaal verliefd worden op de gruwelijk aantrekkelijke held. En doordat het slechts een boek is, kan dat zonder daarvan de consequenties te voelen. De lezeres blijft trouw aan haar man (de meeste lezeressen zijn getrouwd), maar ze kan wel genieten van de verleiding van de held, de gedachte aan zijn gespierde lichaam en zijn mooie woorden, waar de passie en wellust vanaf spatten. De lusten van een affaire, dus, zonder de lasten, en dat voor slechts een paar dollar. Om met Fishers eigen woorden te spreken: “These books are candy for women’s brains.”

Stormachtige seks als behoefte aan vastigheid Bouquet (2)
In een ander onderzoek van Fisher, dat ze samen met haar collega Anthony Cox uitvoerde en waarin ze een database van 15.000 romans analyseerde, kwam naar voren dat de lezeressen op zoek zijn naar vastigheid. Baby en marriage waren twee van de meest voorkomende woorden in de database: 696 en 612 keer doken ze op. Volgens Cox en Fisher suggereert dit dat voortplanting en duurzame relaties voor de lezeressen belangrijk zijn en dat ze dat vinden in de boeken. (Verrassend: de frequentie van het woord handsome. Slechts zes keer kwam het voor in de 15.000 titels.)

Volgens Leslie W. Rabine, professor in genderstudies, voldoen de romans aan de behoeften van de vrouw doordat ze enerzijds focussen op hun seksuele en emotionele behoeften en fantasieën (“Die knappe bouwvakker… Hmmm… Wat zou er onder zijn overall verstopt zitten…?”), en anderzijds op hun behoeften binnen relaties — zowel vriendschappelijke en passionele relaties, als werkrelaties. De boeken bevatten daarmee niet alleen de diepste, intiemste fantasieën en gevoelens van de lezeressen, maar ook een reflectie van hun eigen sociale connecties, waarmee ze naadloos aansluiten op de innerlijke mens van de lezeressen. Wederom draait het dus om herkenning.

Gevalletje ‘habitus’
Maar als het allemaal zo voor de hand liggend is, en zo logisch, en zo verklaarbaar dat we die boeken willen lezen en er nog van genieten ook, waarom schamen we ons er dan toch voor? Tsja. Dat heeft waarschijnlijk simpelweg te maken met het verschil tussen hoge en lage cultuur. Op een feestje klinkt het nu eenmaal niet zo imponerend als je zegt dat je bezig bent in Onmogelijke begeerte. En wanneer andere gasten opscheppen over De ontdekking van de hemel houd je waarschijnlijk al helemaal het liefste je mond. Toegeven dat je je bezighoudt met uitingen van lage cultuur (wat dat zijn deze romans natuurlijk wel) impliceert immers toch een beetje dat je niet over het vermogen beschikt om ‘moeilijke’ literatuur (hoge cultuur) te waarderen.

Volgens socioloog Pierre Bourdieu komt dit door je habitus — de schema’s en structuren die het individuele denken en handelen bepalen. Je habitus speelt volgens hem vooral op sociaal niveau een grote rol. De manier waarop je praat, je bewegingen, je lichamelijke houding, hoe je omgaat met anderen: volgens Bourdieu is het allemaal aangeleerd, en niet aangeboren. Hetzelfde geldt voor je smaakoordeel. De boeken die je leest, de kunst die je waardeert, de muziek die je luistert: het is allemaal te herleiden tot de kennis en houdingen die je hebt aangeleerd door je sociaal-culturele achtergrond. Met andere woorden: het is niet alleen jouw eigen voorkeur die spreekt wanneer je Onvoorziene verleiding uit de schappen van de boekhandel pakt, maar ook die van je omgeving.

En nu?
Ben jij de lezeres uit dit stuk? Staat jouw boekenkast vol met doktersromannetjes? Dan staat je twee dingen te doen. 1) Stoppen met je te schamen voor wat jij graag leest. Immers: je verslaving is vanuit wetenschappelijk oogpunt volledig gegrond. En 2), als er voortaan iemand een wenkbrauw optrekt wanneer jij vertelt over Wijn en wilde hartstocht of Gekust in de branding, zeggen: “Ik kan het ook niet helpen; het is mijn habitus.” Om je vervolgens in gedachten weer in de gespierde armen van je knappe, fictieve cowboy te laten vallen.

Share

Leonie

Leonie Hardeman (1990) heeft literatuurwetenschap gestudeerd en werkt bij een kleine uitgeverij. Ze is geïnteresseerd in leesbevordering en leest in haar vrije tijd het liefst jeugdboeken. Voor Nadelunch.com schrijft ze stukken voor de categorie 'Boek' in de hoop meer mensen te kunnen laten genieten van dat wat haar literaire hart sneller doet kloppen.