Social referencing: mama bang, kindje bang

Kinderen van ouders met een angststoornis lopen een groter risico zelf een angststoornis te ontwikkelen. Genen zijn deels verantwoordelijk voor deze overdracht van angst van ouder op kind. Daarnaast spelen ook omgevings- en gezinsfactoren een rol. Een van deze gezinsfactoren is social referencing.

Social referencing, ofwel vraagkijken, is een proces waarbij jonge kinderen de reacties van anderen, vooral hun ouders, observeren om te bepalen hoe zij zich in nieuwe en onbekende situaties moeten gedragen. De emotionele signalen die kinderen van hun ouders krijgen beïnvloeden in deze situaties hun gedrag. Social referencing ontstaat bij baby’s rond de leeftijd van tien maanden.

Hoe ziet dit vraagkijken eruit? Stel je voor dat een ouder met zijn of haar baby op straat wandelt en er opeens een enorm grote hond op hen komt aflopen. Een ouder die bang is voor de hond en schrikt, geeft deze signalen (onbewust) door aan het kind, waardoor de baby het waarschijnlijk op een blèren zet. Wanneer de ouder echter vol vertrouwen de situatie tegemoet treedt, geeft deze hiermee het signaal aan het kind dat de situatie veilig is en dan is de kans veel kleiner dat het kind begint te huilen.

Baby huilt
Slangen, spinnen en een vreemde

Onderzoeken naar social referencing zijn qua opzet redelijk simpel: men neme een kind, zijn of haar ouder en een onbekende situatie of een onbekend object (bijvoorbeeld het ontmoeten van een vreemde of het aanbieden van nieuw speelgoed) en men bekijkt vervolgens hoe de reactie van de ouder op deze nieuwe situatie de reactie van het kind beïnvloedt. Verschillende onderzoekers hebben inmiddels de rol van social referencing in de angstontwikkeling van kinderen aangetoond.

In het onderzoek van de Australische onderzoekers Gerull en Rapee uit 2002 kregen dertig baby’s in de leeftijd van vijftien tot twintig maanden een rubberen slang en spin die om en om gekoppeld werden aan een negatieve of positieve gezichtsexpressie van hun moeder. Beide stimuli werden later weer aan de baby getoond, terwijl de moeder een neutrale gezichtsexpressie behield. De baby’s lieten een intensere angstreactie op en meer vermijding van de slang en spin zien na de negatieve gezichtsuitdrukking van hun moeder dan na een positieve uitdrukking.

Een ander voorbeeld is het onderzoek van De Rosnay en collega’s uit 2006 waarin baby’s tussen de twaalf en veertien maanden hun moeders observeerden die met een onbekende man praatten. Eerst werd de moeders geleerd om niet-angstig en sociaal angstig op de onbekende man te reageren. De onderzoekers toonden aan dat baby’s angstiger en meer vermijdend waren wanneer ze hun moeder sociaal angstig op de vreemde hadden zien reageren dan wanneer hun moeder niet-angstig met de vreemde omgingen.

Social referencing – Kindje speelt
In bovenstaande twee voorbeelden werd de reactie van de moeders gemanipuleerd. Maar wat als de moeders echt een angststoornis hebben? Murray en collega’s (2008) onderzochten de reacties van baby’s van zowel moeders met een sociale fobie als moeders zonder angststoornis op een onbekende vrouw. De vrouw sprak eerst met de moeder en benaderde daarna de baby. Vergeleken met baby’s van moeders zonder angststoornis reageerden baby’s van moeders met een sociale fobie meer vermijdend op de onbekende vrouw.

Vergeten vaders
Bovenstaande onderzoeken richtten zich allemaal op moeders en hun baby’s. Maar hoe zit het met vaders en hun baby’s? Verloopt social referencing bij hen hetzelfde of op een totaal andere manier? Vaders zijn tot nu in het socialreferencingonderzoek vergeten. Daarom doe ik daar op dit moment onderzoek naar in het kader van mijn promotie. De resultaten laten nog even op zich wachten, maar ik houd jullie op de hoogte.

 

Beeld: stock.xchng/trolf en Photl.com.

Share

Eline

Eline (1988) is orthopedagoge en werkt momenteel als promovenda bij de Universiteit van Amsterdam. Zij doet onderzoek naar de rol van de vader versus de moeder in het ontstaan en het overwinnen van angsten door kinderen. Deze wetenschapster in hart en nieren schrijft voor Nadelunch.com populairwetenschappelijke artikelen voor de categorie 'Wetenschap'. Haar expertise ligt op het terrein van de sociale wetenschappen. Zij verruilt daarnaast graag de ivoren toren van de wetenschap voor de digitale snelweg. Eline vindt het steeds weer een uitdaging complexe wetenschappelijke informatie voor een breed publiek toegankelijk te maken.