Voedingsstof tot nadenken

Bijna iedereen is dol op eten. De wereldbevolking groeit echter zo fors, dat het de vraag is of iedereen nog wel gevoed kan worden. Onze voedselconsumptie moet dus drastisch veranderen.

Om zo veel mogelijk mensen te voeden, moet er zo veel mogelijk geproduceerd worden tegen een zo laag mogelijke prijs. Hierdoor ontstaan er automatisch problemen op het gebied van milieu, beschikbaarheid van grondstoffen, maar ook wat betreft gezondheid. De meeste mensen zijn zich wel bewust van deze keerzijden van de westerse consumptiemaatschappij, maar slechts weinigen proberen daadwerkelijk veranderingen door te voeren. Toch zijn er genoeg alternatieven – sommigen ontzettend eenvoudig, anderen behoorlijk radicaal – die iedereen zou kunnen overwegen om een steentje bij te dragen aan onze toekomst.

Eten/groente

Een dagje zonder vlees
Vegetarisch eten gebeurt echt niet alleen maar onder wereldverbeteraars. Ook de carnivoren onder ons eten af en toe een vleesloze maaltijd. Minderen met vlees komt dan ook niet alleen meer voort uit ‘medelijden met de dieren’. Het blijft een feit dat de bio-industrie dieren op onethische wijze fokt, maar er zijn meer redenen om minder vlees te eten. Zo is het voedseltekort mede te wijten aan de enorme productie van vlees. Zo’n 60% van het graan op de wereld wordt gevoerd aan dieren in de bio-industrie, die wij vervolgens weer opeten. Als we de planten die gekweekt worden zelf zouden eten in plaats van ze aan dieren te voeren, zou het wereldvoedseltekort sneller verdwijnen. Om deze redenen is het project Meatless Monday in het leven geroepen. Het idee is simpel: wie meedoet eet op maandag een vleesloze maaltijd. Als iedereen één dag in de week geen vlees zou eten, zou de uitstoot van CO2 enorm verminderen. De intensieve veehouderij is namelijk tevens verantwoordelijk voor 51% van de broeikasgassen. Een biefstukje minder in de week kan dus heel wat betekenen voor het milieu.

Meer weten? Lees het boek Dieren Eten van Jonathan Safran Foer of bekijk de documentaire Meat the Truth. 

Afval
Leven zonder afval

In supermarkten kun je tegenwoordig voorgesneden en kant-en-klare producten kopen, zoals roerbakmixen of pastasaus. Tot mijn grote verbazing is het zelfs mogelijk gesnipperde uien in de supermarkt te kopen. Het gros van dit soort artikelen is verpakt in plastic en vanzelfsprekend leidt dit tot enorme bergen afval. De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner is de laatste zestig jaar zelfs verviervoudigd, op jaarbasis produceren we zo’n 537 kilogram per persoon. Door het scheiden van plastic en restafval neemt de jaarlijkse hoeveelheid afval niet verder toe, maar feit blijft dat we veel verpakkingsmateriaal weggooien. Toch is het mogelijk om zonder verpakkingen te leven en dus nauwelijks iets weg te gooien. Zo doet Arjen Ulrich op zijn blog ZonderAfval verslag van een leven zonder verpakkingen. Zijn levenswijze gaat verder dan slechts het weigeren van plastic verpakkingen: ook zijn eierdoosjes recyclet hij en broodbeleg of snoep laat hij in zelf meegebrachte bakjes vullen. Nog verder dan dat gaat de New Yorker Colin Beavan, die onder de noemer No Impact Man met zijn gezin een jaar lang niet alleen zo min mogelijk afval produceerde, maar ook nog eens geen auto of openbaar vervoer gebruikte,  geen tv keek en zelfs geen toilet gebruikte. Hoewel het maar de vraag is hoe ver je moet gaan om het milieu te beschermen, zijn zowel Ulrich als Beavan enorm te spreken over hun veranderde levensstijl. Ulrich claimt zich vele malen gezonder te voelen en Beavan zegt zich veel meer verbonden te voelen met de wereld om hem heen. Duurzaamheid hoeft dus helemaal niet duf te zijn.

Meer weten? Bekijk de film No Impact Man of lees het boekje Groen Doen door Marie-Claire van den Berg.

Dumpster
Voedselverspilling
De gemiddelde Nederlander verspilt jaarlijks ongeveer 44 kilo aan voedsel dat eigenlijk nog prima eetbaar is. Sterker nog, Nederland zit in de top van voedselverspillende landen in Europa. Vaak is verwarring over de houdbaarheidsdatum op producten de grote boosdoener. Er zijn namelijk twee soorten houdbaarheidsdata: ‘Tenminste Houdbaar Tot’ (THT) en ‘Te Gebruiken Tot’ (TGT). De TGT-datum wordt gebruikt bij producten die na een bepaalde datum bedorven zijn, zoals vlees en verse groenten. Overige houdbaarheidsdata worden meestal aangeduid met de THT-datum, die ten onrechte impliceert dat een product na de betreffende datum niet meer houdbaar is. Vaak zijn dergelijke producten nog goed te eten, al kan de kwaliteit achteruit gaan. Probleem hierbij is echter dat wij als consument bij voorkeur producten kopen met een zo lang mogelijke houdbaarheidsdatum. Waarom zou je een pak melk kopen dat morgen al ‘over de datum is’ als er ook melk is die langer houdbaar is? Het gevolg is dat veel producten al in de supermarkt worden weggegooid, terwijl ze in feite nog gewoon eetbaar zijn. Om die reden duiken zogenaamde Dumpster Divers in allerlei vuilnisbakken en containers, op zoek naar voedsel. In de film Skipping Waste (2009) zien we hoe dumpsters in verschillende steden complete maaltijden bij elkaar verzamelen. Veel van hen doorzoeken afval uit protest tegen de enorme voedselverspilling en kunnen in principe met gemak een ‘normale’ maaltijd betalen. Ze kiezen er echter voor om dit niet te doen, waardoor ze zelf bergen afval besparen.

Een andere oplossing voor het probleem van voedselverspilling is het project Too good to waste. Dit initiatief van elf jongeren gaat voedselverspilling door supermarkten tegen door groente of fruit vlak voor de uiterlijke houdbaarheidsdatum te verwerken tot houdbare producten als soep, sap, ijs of pizza. Op deze manier wordt voorkomen dat eetbare producten worden weggegooid.

Meer weten? Bekijk de documentaire Voedselverspilling van Zembla en de film Skipping Waste.

Urban farming
Weet wat je eet?
De supermarkten puilen uit van het bewerkt voedsel, waardoor consumenten steeds meer vervreemd raken van hun dagelijkse maaltijd. Weten we eigenlijk wel precies wat er in ons eten zitten? Veel ogenschijnlijk gezonde supermarktproducten barsten van de suiker of bevatten E-nummers, hulpstoffen die zijn goedgekeurd door de Europese Unie en dus aan levensmiddelen mogen worden toegevoegd. Van veel E-nummers is bekend dat ze schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn, zoals de omstreden kleurstof E102, waarvan bekend is dat het onder meer eczeem kan veroorzaken. Maar ook suiker, zout en veel mysterieuze smaakversterkers die niet per definitie als E-nummer worden aangeduid, kunnen gezondheidsproblemen opleveren. Onze supermarktproducten zijn dikwijls zo bewerkt, dat het de vraag is hoeveel echt voedsel er nog in zit. Veel mensen stappen daarom over op biologisch voedsel en seizoensgebonden producten. Zo zijn er verschillende urbanfarmingprojecten, waarbij braakliggende terreinen in de stad worden gebruikt om voedsel te zaaien en oogsten. Een bekend voorbeeld is GrowNYC in New York, dat kinderen en buurtbewoners betrekt bij het groeien van fruit, groenten en kruiden. Dergelijke projecten zorgen ervoor dat consumenten weer dichter tot hun voedsel komen en precies weten waar het vandaan komt, hoe het groeit en hoe voedzaam het is.

Meer weten? Bekijk de film Food, Inc. of lees het boek De Hongerige Stad van Carolyn Steel.

Wat nou crisis?
In tijden van economische crisis lijkt het misschien gemakkelijk om naar goedkoop voedsel te grijpen, maar op de lange termijn is dit veel minder voordelig. Hoewel niet iedereen meteen de vuilnisbakken in hoeft te duiken, moge het duidelijk zijn dat radicale oplossingen als dumpster diving en leven zonder afval een zeer wezenlijk steentje bijdragen aan een betere wereld. Het zijn dus zeker alternatieven om over na te denken. Neem voortaan eens je eigen boodschappentas mee naar de supermarkt om plastic afval te besparen, of begin een moestuintje met je buren om zelf groenten en fruit te verbouwen. Moeilijk hoeft het niet te zijn en het effect is wellicht groter dan je denkt. Bovendien levert bewustzijn over ons voedsel meer op dan alleen een beter milieu. Als je weet dat je duurzaam is geproduceerd en geen rotzooi bevat, geniet je er ook meer van. En uiteindelijk eten we toch het liefst om ervan te genieten.

Bron foto’s: stock.xchng; 1 & 2, Flickr.com; 3 & 4.

Share

Britt

Britt Broekhaus (1991) studeert Cultural Analysis (research master) in Amsterdam. Ze is een culturele alleseter en is dol op mooie woorden, dromerige beelden en melancholische muziek. Haar onderzoeksinteresse bevindt zich op het gebied van globalisatie, machtsrelaties en identiteit. Na haar studie wil Britt veel van de wereld zien – Japan staat daarbij bovenaan haar lijstje – en vooral blijven schrijven en onderzoeken. Verder is Britt een fanatieke yogi, een tikkeltje obsessed met lekker (vegetarisch) eten en gezonde voeding, heeft ze een zwak voor buschauffeurs en vindt ze honden maar overschat. Voor Nadelunch.com schrijft ze voor de rubrieken Kopstukken en Beeld, en is ze eindredacteur voor Kopstukken.