Wetenschapsfraude: een mannelijk fenomeen?

‘Seriefraudeurs zijn nagenoeg zonder uitzondering man’, schreef Maarten Keulemans op 5 november 2011 in de Volkskrant. Keulemans maakte een top 13 van bedriegende wetenschappers: allemaal mannen. Ook de Amerikaanse professor Lafollette wees erop dat weinig vrouwen worden beschuldigd van of worden veroordeeld voor wetenschapsfraude. Toeval?

In september 2011 werd bekend dat sociaal-psycholoog Diederik Stapel van de Universiteit van Tilburg op grote schaal met data had gesjoemeld. In november van datzelfde jaar werd hoogleraar Don Poldermans van het Erasmus MC in Rotterdam ontslagen omdat hij onder meer gegevens gefingeerd zou hebben. Toen in juni 2012 bekend werd dat hoogleraar Consumentengedrag en Samenleving Dirk Smeesters van de Erasmus Universiteit ontslag nam nadat hij beschuldigd werd van het plegen van wetenschapsfraude, verzuchtte ik geërgerd: “Ongelofelijk, weer een man!”

Waarom lijken het altijd mannen te zijn die de boel bedriegen en (bijna) nooit vrouwen? Er zijn meerdere redenen te bedenken. De eerste is dat er nu eenmaal nog steeds meer mannelijke dan vrouwelijke wetenschappers zijn. De kans is dan ook groot dat een fraudeur een man is. Dit verklaart echter niet waarom er in de top 13 alleen maar mannen staan. Er moeten meerdere verklaringen zijn.

BaretSekseverschillen
Sekseverschillen in persoonlijkheidskenmerken vormen een tweede verklaring. Mannen gedragen zich over het algemeen risicovoller dan vrouwen. Dus wellicht ook op het terrein van de wetenschap. Daarnaast zijn mannen meer gericht op sociale dominantie dan vrouwen. Dat wil zeggen: mannen hechten meer aan status en macht. Een wetenschappelijke toppositie bereiken is voor sommige mannen wellicht zo belangrijk dat ze daar desnoods onderzoeksdata voor vervalsen, om maar eens een voorbeeld van frauderen te noemen.

Vrouwen zijn daarentegen over het algemeen voorzichtiger en banger aangelegd. Ze vermijden liever risico’s en zijn daardoor waarschijnlijk minder geneigd om door frauduleus gedrag hun carrière op het spel te zetten. Daarnaast zijn vrouwen empathischer en gevoeliger voor de behoeften van anderen. Zij denken voordat ze een wetenschappelijke misstap zetten wellicht ook meer na over de gevolgen van hun daden voor anderen. Gepakt worden voor wetenschapsfraude heeft namelijk niet alleen negatieve gevolgen voor de dader zelf, maar ook voor onderzoekers waarmee de dader samenwerkt.

Alléén mannen?
Wat als vrouwen wel degelijk net zo veel fraude plegen als mannen, maar zo slim zijn om zich niet te laten ontmaskeren? Juist omdat vrouwen voorzichtiger zijn dan mannen, kunnen ze hun frauduleuze gedrag misschien gemakkelijker verbergen. Doordat mannen meer risico’s nemen, is de pakkans mogelijk groter dan bij vrouwen die waarschijnlijk voor een behoedzamere strategie kiezen.

Hoewel het aannemelijk lijkt dat meer mannen dan vrouwen onderzoeksfraude plegen, kunnen we echter nooit met zekerheid zeggen dat alléén mannen het doen. Hoe graag we ook een wetenschappelijke wereld zonder fraude zouden zien, de tijd zal moeten uitwijzen of er ook vrouwelijke Stapels opduiken.

Beeld: stock.xchng/jussstas.

Share

Eline

Eline (1988) is orthopedagoge en werkt momenteel als promovenda bij de Universiteit van Amsterdam. Zij doet onderzoek naar de rol van de vader versus de moeder in het ontstaan en het overwinnen van angsten door kinderen. Deze wetenschapster in hart en nieren schrijft voor Nadelunch.com populairwetenschappelijke artikelen voor de categorie 'Wetenschap'. Haar expertise ligt op het terrein van de sociale wetenschappen. Zij verruilt daarnaast graag de ivoren toren van de wetenschap voor de digitale snelweg. Eline vindt het steeds weer een uitdaging complexe wetenschappelijke informatie voor een breed publiek toegankelijk te maken.