David Lynch: koning van de verwarring

David LynchVraag regisseur David Lynch naar de betekenis van zijn films en je krijgt geen antwoord. Hoewel zijn werk voer is voor fanatieke filmliefhebbers, blijven sluitende interpretaties meestal uit. Niets is wat het lijkt bij David Lynch.

Met tien speelfilms, enkele korte films, de cultserie Twin Peaks en een handjevol videoclips en reclames op zijn naam, is David Lynch een befaamd regisseur. Toch zijn veel mensen niet bekend met zijn films, wellicht doordat deze niet altijd eenvoudig te behappen zijn. Lynch’ werk kenmerkt zich door raadsels en mysteries, zonder daarbij te vervallen in clichématige detectivefilms. De films van Lynch vormen bijna een eigen categorie, waarbij een unheimlich gevoel en de kijker op het verkeerde been zetten de belangrijkste speerpunten zijn.

Een warboel van gebeurtenissenLynch – Mulholland Drive
Neem films als Lost Highway (1997) en Mulholland Drive (2001). Beide films zijn vanaf scène één al bijzonder verwarrend. In Lost Highway ontdekt een getrouwd stel een videoband op de stoep van hun huis, waarop beelden van de binnenkant van hun huis te zien zijn. Op een feest ontmoet de man, Fred, een eigenaardige man die vertelt dat hij zich momenteel in Freds huis bevindt. Redelijk angstaanjagend al, maar het wordt nog enger wanneer een tweede videoband verschijnt waarop Fred zijn vrouw Renee vermoord in een bloedbad aantreft. Fred wordt hiervoor schuldig bevonden, maar terwijl hij in de gevangenis wacht op zijn straf, verandert hij in de jonge monteur Pete. Ook in Mulholland Drive vindt een dergelijke gedaantewisseling plaats, nadat een aaneenschakeling van onsamenhangende verhaallijnen  uitmondt in het openen van een mysterieuze blauwe doos (pandora’s box, anyone?). Vanaf dat moment wordt alles op zijn kop gezet: een ogenschijnlijk nieuw verhaal breekt aan, de personages zijn verwisseld en de chronologie lijkt niet meer te kloppen. Aan het eind van de film blijft de kijker in raadselen achter en dat is precies Lynch’ bedoeling. De regisseur speelt graag met de verstoring van verhaallijnen in zijn films. Sommige van zijn films bevatten niet eens een plot – de korte film Rabbits (2002) is een hel voor mensen met een korte aandachtsspanne – en bij andere films wordt de illusie van een structuur maar al te graag doorbroken. Wie de plot van Mulholland Drive kan navertellen verdient een medaille en hetzelfde geldt voor Lost Highway.

“A place both wonderful and strange”
David Lynch is misschien wel de koning van de verwarring, maar het zijn niet alleen de bizarre verhaallijnen die een gevoel van desoriëntatie opwekken. Het is die beklemmende sfeer die vaak het grootste werk doet – de onbegrijpelijke plot speelt slechts een bijrol. Grootste sfeermaker is toch wel de onheilspellende muziek. Een groot deel van de soundtrack bij Lynch’ films is gecomponeerd door Angelo Badalementi. Deze man is onder andere verantwoordelijk voor de geniale muziek bij de serie Twin Peaks (1990-1991) en de bijbehorende film Twin Peaks: Fire Walk With Me (1992). De inmiddels twintig jaar oude serie is uitgegroeid tot een ware culthit en wat mij betreft is Twin Peaks deze klassieke status helemaal waard. In vergelijking met eerdergenoemde films lijkt de plot van Twin Peaks redelijk eenvoudig: in het dorpje Twin Peaks doet de excentrieke FBI-agent Dale Cooper onderzoek naar de moord op de populaire tiener Laura Palmer. Haar dood is echter, hoe kan het ook anders bij een serie van David Lynch, in raadselen gehuld. De stuk voor stuk bijzondere dorpelingen blijken allemaal geheimen met zich mee te dragen en agent Cooper wordt geplaagd door mysterieuze visioenen. Twee spannende seizoenen lang volgt de serie de zoektocht van agent Cooper – helaas werd Twin Peaks na het tweede seizoen wegens dalende kijkcijfers van de buis gehaald. Wees niet gevreesd; de moord werd al halverwege seizoen twee opgelost, maar daarmee bleven de antwoorden op overige vragen uit. De plot van Twin Peaks is dus niet het enige wat vele kijkers in spanning heeft gehouden.

Lynch – Twin PeaksZoals eerder gezegd, is de muziek een van de meest kenmerkende elementen van Twin Peaks. Alleen de intro van de serie al, het rustige synthesizerdeuntje, vergezeld door vredige beelden van het dorpje Twin Peaks, doet denken aan een oord waar het leven ongestoord zijn gang gaat. Niets is echter minder waar: er zit iets naars in de muziek van Twin Peaks. Het is bijna té vreedzaam. Het feit dat de main theme steeds maar weer terugkeert op cruciale momenten ondersteunt het vermoeden dat er iets niet in de haak is en die sporadische dissonanten en lage tonen zijn ook niet geruststellend. Echt vrolijk worden we er niet van, maar spannend is het des te meer. Het geheel aan suggestieve en verwarrende beelden, in combinatie met een misleidende en duistere soundtrack zorgt voor een prikkeling van de zintuigen. De ultieme televisiebeleving, als je het mij vraagt.

Het ontbreken van een plot en het doelbewuste manipuleren van de kijker weerhoudt fans er niet van te zoeken naar betekenis in films van David Lynch. Op het internet vind je talloze theorieën waarin de diepere lagen van Lynch’ oeuvre worden ontrafeld. Dat is in elk geval wat deze fanatiekelingen pogen te doen, maar de vraag is of het ook echt zin heeft. Passend is dit citaat van een gebruiker op de site IMDb: “Luckily, like all Lynch works, it doesn’t matter whether you understand or not (I sure don’t), you’re moved by it anyway.” Daar heeft deze gebruiker een heel goed punt. Misschien draait het niet om de betekenis van Lynch’ films, maar gaat het om het besef dat zijn werk onbegrijpelijk is. En ook die kennis is heel wat waard.

Bron foto’s: Flickr.com; 1, Wikipedia.org; 23.

 

Share

Britt

Britt Broekhaus (1991) studeert Cultural Analysis (research master) in Amsterdam. Ze is een culturele alleseter en is dol op mooie woorden, dromerige beelden en melancholische muziek. Haar onderzoeksinteresse bevindt zich op het gebied van globalisatie, machtsrelaties en identiteit. Na haar studie wil Britt veel van de wereld zien – Japan staat daarbij bovenaan haar lijstje – en vooral blijven schrijven en onderzoeken. Verder is Britt een fanatieke yogi, een tikkeltje obsessed met lekker (vegetarisch) eten en gezonde voeding, heeft ze een zwak voor buschauffeurs en vindt ze honden maar overschat. Voor Nadelunch.com schrijft ze voor de rubrieken Kopstukken en Beeld, en is ze eindredacteur voor Kopstukken.