De Eerste Foto – anno 2012

De eerste fotoOfficieel wordt Joseph Nicéphore Niépce aangewezen als de uitvinder van de fotografie, maar de eerste foto kwam niet ter wereld bij heldere hemel. De Industriële Revolutie was in volle gang en meerdere wetenschappers werkten aan hetzelfde vraagstuk: hoe de wereld te vangen in beelden.

Uitzicht op de revolutie
Henry Fox Talbot en Louis Daguerre zijn een paar grote namen, maar Niépce kwam als eerste over de streep, omdat hij als eerste zijn beelden permanent kon fixeren. Hiervoor konden beelden wel gevangen worden, maar verdwenen ze al na een paar seconden. Ze bleven ontwikkelen, verbleekten in het licht, amper meer dan nabeelden. Tot Niépce.

De Eerste Foto lijkt niet veel bijzonders. Een aantal donkere vlekken, iets dat een toren zou kunnen zijn: al met al een redelijk abstract vlakkenspel. Er is weinig esthetisch of diepzinnigs aan, heel anders dan de fotografie van nu. Voor Niépce was dit een puur wetenschappelijk experiment. Het had alles kunnen zijn, maar het werd het uitzicht vanuit zijn raam. Of hij zich bezighield met de verdere implicaties van zijn ontdekking weten we niet. De weerslag die fotografie zou hebben op onze visuele cultuur kon niemand voorzien. Maar de keuze voor juist dit uitzicht is interessant omdat ze zo onbedoeld poëtisch is. Niépce richt onze blik letterlijk op het uitzicht alsof hij zegt: “Kijk. Daar ligt onze toekomst.” De eerste stap in een nieuwe wereld was gezet en er was geen weg terug. Zijn ontdekking, de foto, illustreert dit gegeven op een mooie, subtiele manier; onze blik kan alleen de verte in kijken, niet achterom.

Heden, verleden en toekomst
Er is nog iets dat Niépce onbedoeld aankaart met zijn foto. Iets dat ik laatst per ongeluk ontdekte toen ik een foto tegenkwam die vanuit het punt is gemaakt waar Niépce’s beeld om draait, ergens in de verte, net voorbij de toren. Op deze foto kon je het raam zien, de bakstenen en een stukje van de vensterbank. Deze foto was haast een negatief van het Eerste Beeld. Alles was omgedraaid en het was alsof ik zo het verleden inkeek. Naast elkaar bewijzen deze twee beelden eens te meer dat de magie van de fotografie ligt in hoe het momenten aan de tijd kan ontfutselen. Iets dat is gefotografeerd bestaat, vanaf dat moment, op twee manieren: in het hier en nu en als een kopie die nooit meer veranderd. Op het moment dat de foto genomen wordt schuiven deze werelden over elkaar heen. Het object leeft vanaf dat moment altijd met zijn schaduwbeelden, zwevende mirages van hoe het ooit was.

 

Beeld: Joseph Nicéphore Niépce.

Share

Roos van Mierlo

Roos van Mierlo (1987) is schrijver en fotografie-essayist. Afgestudeerd als fotograaf aan het AKV/St. Joost in Breda besloot ze zich volledig op de theoretische kant van het vak te storten. Het waarom interesseerde haar eigenlijk veel meer dan het hoe. Sindsdien schrijft ze freelance over fotografie en heeft ze gepubliceerd in o.a. nY Magazine, KunstWordtTerugKunst en Nabeelden. Ze deed mee aan het kunstcriticiprogramma van Lokaal 01 Antwerpen en schrijft samen met Eva F. een blog met korte verhalen. In 2013 start ze met een master fototheorie in Londen. Op Nadelunch.com schrijft Roos eveneens stukken over beeld.