Kerstavond 1981: Diederik van Vleuten erft gedetailleerde memoires van zijn oudoom Jan, wat de basis vormt voor de voorstelling die ik bezoek. De memoires – die samen een dikke bundel vormen – vertellen het verhaal van Jan van Vleuten, geboren op voormalig Nederlands-Indië. Interessant, maar ook vermakelijk?
Bij het lezen van de voorstellingsinformatie ben ik nog niet erg onder de indruk. Een twee uur durend theaterprogramma dat zich niet in een genre laat vatten en dat volledig over ene Jan van Vleuten gaat. Een soort geschiedenisles, schatte ik in. Toen ik echter las dat de show genomineerd was voor de Poelifinario – de prijs voor het meest indrukwekkende programma van dit seizoen – besloot ik de gok toch te wagen en af te reizen naar de schouwburg van Theaters Tilburg.
Jan van Vleuten
Diederik waarschuwt de zaal al in zijn eerste minuten op het podium: “Ik ga twee uur lang vertellen over maar één man: oudoom Jan van Vleuten. Het wordt geen show vol dijenkletsers, maar ik beloof jullie dat het een prachtig verhaal is en écht de moeite waard.” In 1906 werd Jan geboren in Nederlands-Indië. In 1914 ging de familie met verlof naar Nederland, waarna Jan achterbleef in dit land, zodat hij gedegen onderwijs zou kunnen genieten. In 1930 begon het toch weer te kriebelen en keerde hij naar zijn geboorteland terug. Hier ontmoette hij de liefde van zijn leven: onderwijzeres Aukje van der Werff. Tijdens de oorlog kwamen zij in een Jappenkamp – de hel op aarde – terecht, wat zij overleefden. Ondanks hun fysieke toestand waren zij zielsgelukkig dat zij elkaar nog hadden. Ze keerden terug naar Nederland. Jaren later, na de dood van Aukje, begon Jan van Vleuten met het schrijven van zijn indrukwekkende levensverhaal. Uitkomst: een zevenhonderd pagina’s tellende bundel.
Spelen met genres
Het verhaal vertelt Diederik aan de hand van de vier boeken die Jan van Vleuten schreef. Regelmatig komen flink uitvergrote zwart-witfoto’s voorbij, die zijn levensverhaal illustreren. Op deze manier geeft Diederik identiteit aan de personages. Op enkele momenten kruipt hij achter de vleugel en zingt hij kleine, verhalende liedjes.
Het is een prachtig en zwaar verhaal, dat Diederik probeert te verlichten met – toch nog – een stukje cabaret. Meestal een welkome afwisseling, maar soms wil je als toeschouwer juist verder omdat je er gewoon te diep in zit. De gehele voorstelling zit ik op het puntje van mijn stoel. Ik luister ademloos. Op sommige momenten zie ik het publiek, en dan vooral de wat oudere mensen en mogelijke betrokken, bevestigend knikken. Ik voel de stroom van herkenbaarheid door de zaal gaan. Een fijn gevoel: eindelijk wordt hun verhaal verteld.
Eerbetoon
In de pauze moet ik het allemaal even laten bezinken. In de schouwburgfoyer zie en hoor ik mensen herinneringen ophalen. Ik moet wat verteld is even plaatsen. Het is een hartverscheurend verhaal, dat zodanig verteld wordt dat het echt binnenkomt: Diederik vertelt rustig en kalm, maar weet op de juiste momenten door stemverheffingen en bewegingen emoties over te brengen. Doordat ik daarnaast in mijn hoofd heb dat Jan van Vleuten echt heeft bestaan en dat het verhaal ook echt gebeurd is, is dat wat Diederik vertelt helemáál indrukwekkend. Jan van Vleuten ís onze vaderlandse geschiedenis. De tweede helft beleef ik soms met een lach, maar ook met tranen in mijn ogen. Het meest ontroerend vind ik een fragment uit Jans memoires. In zijn laatste jaren schreef hij het volgende: “Het is niet dat ik vind dat ik zelf zo belangrijk ben, ik vind gewoon dat ik in een belangrijke tijd hebt geleefd. Daarom heb ik mijn verhaal opgeschreven.” Veel mensen die die tijd hebben meegemaakt, zwijgen daarover. Door deze voorstelling heeft het verhaal een gezicht gekregen. Daar werd wat groots verricht is een prachtig eerbetoon aan een zeer dappere man: oudoom Jan van Vleuten.
Daar werd wat groots verricht is nog tot en met 3 maart 2012 te zien. Kijk voor de speellijst en kaarten op de website van Diederik van Vleuten.
Bron foto 1: Bunker Theaterzaken.
Bron foto 2: Klaas Koppe & Familiearchief familie van Vleuten.
Eva Geerts
Eva Geerts (1990) studeerde communicatie- en informatiewetenschappen richting tekst en communicatie aan de Universiteit van Tilburg. Ze specialiseerde zich tijdens haar minor in media en cultuur en besloot tot de duale master tekst en communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Momenteel is zij correspondente bij een kleine uitgeverij en stagiaire publiciteit bij Theaters Tilburg. Voor Nadelunch.com schrijft ze theater- en boekrecensies en zal zij haar wetenschappelijke talenkennis delen in de categorie 'Wetenschap'.
Klinkt als iets waar ik dan weer helemaal stil van terugkom. Mooi.
Door deze review wil ik meteen een kaartje kopen voor de voorstelling. Mooi geschreven.
Wat een mooie titel voor een voorstelling ook. Mooi geschreven, ik kan me voorstellen dat het je in eerste instantie niets leek (mij ook niet namelijk), maar als ik je verhaal nu zo lees, dan lijkt het toch de moeite waard.
Het was prachtig. Zelfs voor de ‘derde generatie’ herkenbaar en ontroerend. En op fenomenale wijze verteld. Die twee uur zijn in een oogwenk voorbij. Gáán, als je nog kunt, en anders de DVD kopen.
Kampong Makasar, waar Jan Aukje terugvindt op het moment supreme van de voorstelling, is ook het kamp waar mijn oma en haar moeder en zusje het einde van de oorlog meemaakten. Wat ben ik blij dat ik genoeg van mijn familiegeschiedenis afweet om die naam te kunnen herkennen, en vol te schieten.