Voor de meesten van ons zijn foto’s niets bijzonders. Niemand is vandaag de dag nog onbekend met zijn eigen gezicht. We zijn eraan gewend geraakt, verknocht, vervlochten. Zo verward dat we vergeten hoe kort we deze mogelijkheid nog maar hebben: om onszelf te zien.

Ik las ooit dat fotograferen een vorm van tijdreizen is. De grens tussen heden en verleden is nergens zo breekbaar als tijdens het bekijken van foto’s van vroeger. Ze geven een idee van hoe het leven toen was, maar hebben geen geur, laten geen warmte los. Een foto geeft inzicht in een verleden op sterk water: alles in beeld is bevroren en voorbij. Dat maakt foto’s zo unheimlich, zo los van ons. Niet alleen rijst de vraag: ben ik dat? Direct daarop volgt: wat is ‘echt’ eigenlijk?

De dualiteit van fotografie
De indianen geloofden dat fotograferen hetzelfde was als iemands ziel opzuigen en ergens is dit niet eens een gekke gedachte. Fotograferen is iets vangen: een moment, een bepaalde kleur licht. Niet voor niets omschrijven fotografen hun vak ook wel als ‘plaatjes schieten’. De vraag is welke weerslag de vangst heeft op ons. Vangen betekent namelijk ook toe-eigenen, afsluiten en isoleren. Hoewel ik niet geloof dat de macht van fotografie zo ver gaat als de indianen dachten, illustreert dit voorbeeld wel de dualiteit van onze relatie met fotografie. Iedere foto herbergt iets dat gestolen is. Net zo graag als we dat geheim willen vangen, willen we het ontcijferen. Noem het een ziel, een voyeuristische aantrekkingskracht of de kracht van het moment: foto’s intrigeren ons.

Het dominerende beeld
Er is maar één foto die ik nooit weg zal doen. Genomen door mijn moeder, in een fotohokje. De hoekjes zijn door de jaren zacht geworden. Ik ben drie jaar oud en ik heb geen idee van wat er gebeurt. In mijn ogen kun je de flits nog zien; met open mond kijk ik net langs de camera. Waarom is juist deze foto zo belangrijk voor me? Omdat ik me daarna nooit meer zo onbewust ben geweest van mijzelf. Tegenwoordig woon ik in een stad met de meeste beveiligingscamera’s ter wereld: het is onmogelijk nog ongezien te blijven in onze door beelden gedomineerde wereld. Wat doet dat met ons? Wat betekent het, in maatschappelijke zin, om altijd maar bekeken te worden? Of, omgekeerd: om altijd naar beelden van anderen te kijken?

Daarom hou ik deze foto. Omdat hij mij herinnert aan het feit dat foto’s allesbehalve vanzelfsprekend zijn.

Beeld: Roos van Mierlo.

Roos van Mierlo

Roos van Mierlo (1987) is schrijver en fotografie-essayist. Afgestudeerd als fotograaf aan het AKV/St. Joost in Breda besloot ze zich volledig op de theoretische kant van het vak te storten. Het waarom interesseerde haar eigenlijk veel meer dan het hoe. Sindsdien schrijft ze freelance over fotografie en heeft ze gepubliceerd in o.a. nY Magazine, KunstWordtTerugKunst en Nabeelden. Ze deed mee aan het kunstcriticiprogramma van Lokaal 01 Antwerpen en schrijft samen met Eva F. een blog met korte verhalen. In 2013 start ze met een master fototheorie in Londen. Op Nadelunch.com schrijft Roos eveneens stukken over beeld.

Roos van Mierlo heeft 6 artikelen geschreven.