Museumpje spelen

Museumpje spelenSpeelde jij vroeger ook weleens ‘museumpje’ op je kamer, met pakkende tentoonstellingstitels als Tentoonstelling van groot naar klein? (Of doen alleen toekomstige museologen dat?) Gewoon alles mooi op een rijtje naast elkaar. Hoe moeilijk kan het zijn, tentoonstellingen maken, toch?

Er komt wel wat meer kijken bij het maken van een tentoonstelling dan je op het eerste gezicht als bezoeker zou denken. Niet alleen de esthetiek speelt een rol, maar vooral ook de ethiek.

Waarheid
Waar vandaag de dag uitspraken als “wat in de krant staat of op het journaal komt klopt”, dankzij de verworven mediawijs op zijn minst met enige scepsis wordt gezien, geldt dit interessant genoeg in veel mindere mate voor tentoonstellingen. De informatie die mensen lezen en zien in een museum wordt vaak als ‘waarheid’ opgevat. Dit maakt de verantwoordelijkheid voor de makers van een tentoonstelling erg groot.

Door maar een klein deel van de waarheid te laten zien, of door de objecten op een bepaalde manier, buiten hun primaire context, te presenteren, creëert het museum een eigen of nieuwe waarheid. Het is belangrijk dat bezoekers van de tentoonstelling zich hiervan bewust zijn.

Context
Stel je voor dat je een tentoonstelling bezoekt over design. De tentoonstellingsmaker wil met zijn tentoonstelling een verhaal vertellen en daarvoor kiest hij een aantal objecten uit een enorme collectie. (Wist je dat maar een fractie van de museumcollectie daadwerkelijk wordt getoond aan de bezoeker? De rest staat veilig opgeslagen in het depot.) Deze objecten zijn al uit hun primaire context gehaald, aangezien zij zelden gemaakt of bedoeld zijn om naar te kijken in het museum.

Ergens in een van de vitrines ligt een vork, op een mooi plankje, onder een perfect geplaatst spotje. Hij ziet er waardevol en bijzonder uit. Maar kijk eens goed: voor hetzelfde geld is het een vork die bij je opa en oma thuis iedere avond gebruikt wordt voor het avondeten om daarna de afwasmachine in te gaan. Een vork is, meestal in ieder geval, door de maker bedoeld als gebruiksvoorwerp. Door het prominent in een mooie vitrine te plaatsen is het ineens een museumobject geworden dat alleen nog maar met handschoenen aangepakt mag worden en dat plotseling ‘waardevol’ is. De vork is ‘gemusealiseerd’. Een vaak aangehaald citaat betreffende dit thema is van Kenneth Hudson: “A tiger in a museum is a tiger in a museum and not a tiger.” Dit ‘maken’ van een nieuwe context, is een grote ethische verantwoordelijkheid van het museum ten opzichte van zijn publiek.

Naast het feit dat er dus objecten in een nieuwe, namelijk museale, context geplaatst worden, is het ook nog eens onmogelijk voor een museum om alle objecten binnen een bepaald thema te laten zien. Je kan nooit ‘alle designobjecten uit een bepaalde tijd’, of ‘alle vorken die er bestaan’ laten zien. Er worden er een aantal uitgezocht die bijzonder mooi, interessant of representatief zijn, en die het verhaal ondersteunen dat de tentoonstellingsmaker of het museum aan het publiek wil vertellen. Aha! Wat de tentoonstellingsmaker wil vertellen, mensenwerk dus, een kwestie van smaak, interesse of specialisatie.

Bordjes
Tot slot zijn er dan nog de informatiebordjes, touchscreens, pda’s en museumapps om je te vertellen wat je allemaal ziet. Maar, zoals je niet alle objecten kan laten zien, kan je ook niet alle informatie geven. Ten eerste omdat je nooit alle informatie hebt, maar buiten dat: wie zou er bij het bezoeken van een tentoonstelling twintig A4′tjes willen lezen per object? Precies, niemand. Het moet kort maar krachtig en wederom wordt datgene verteld waarvan de tentoonstellingsmaker vindt dat het verteld moet worden. En men kan alleen maar die informatie geven, die op dat moment de nieuwste stand der wetenschap representeert. Het is niet gezegd dat er een aantal jaar later geen nieuwe ontdekkingen gedaan worden op dat gebied.

Je zou kunnen zeggen dat een museum twee grote verplichtingen heeft: ten eerste het verkondigen van zo veel mogelijk waarheden en ten tweede eerlijkheid over het presenteren van die informatie. Hoe musea dat doen? Bijvoorbeeld door aan het begin van een tentoonstelling een bord te plaatsen met de namen van de tentoonstellingsmakers, om zo duidelijk te maken dat de tentoonstelling ‘mensenwerk’ is. Of door de teksten op de bordjes zo op te schrijven dat het voor de bezoeker duidelijk is dat er twijfel bestaat omtrent de informatie: ‘vermoedelijk uit 1900’, ‘onbekende maker’, ‘omstreeks 1846‘, ‘volgens de familie van de schilder maakte hij dit werk…’

Let er maar eens op, de volgende keer dat je in een museum bent. Stel jezelf bijvoorbeeld de vraag wat er niet wordt laten zien in de tentoonstelling, of hoe er aan de bezoeker duidelijk gemaakt wordt dat de tentoonstelling een interpretatie is van de waarheid. Ik hoor graag de ervaringen!


Beeld: Flickr.com/gingerpig2000 en Flickr.com/Cea.

Share

Annette

Annette (1980) studeerde onder meer cultureel erfgoed (voorheen museologie) aan de Reinwardt Academie in Amsterdam en kijkt als museoloog net even anders naar musea en tentoonstellingen dan bezoekers. Weten die bijvoorbeeld hoe die moeten lopen en lezen ze echt alle bordjes? Wat zien we eigenlijk in musea, en wat juist niet? Naast museoloog is Annette freelance vertaler. Op Nadelunch.com zal ze zowel haar (deskundige) blik op de museumwereld als belevenissen als eigenaar van een vertaalbureau delen.