Workshop Stembevrijding: wonderen in een betonnen lokaal

Cursussen Stemvorming, Songwriting, Performance, Jazz-zang of Compositie: je kunt het zo gek niet bedenken of ik heb het gevolgd. Maar nog nooit heb ik zoiets bijzonders meegemaakt als de workshop Stembevrijding.

Vorig jaar las ik in een tijdschrift een interview met Jan Kortie. Hij is stembevrijder en heeft daar een boek over geschreven, getiteld Jouw ziel wil zingen. Ik ben al jaren veel met zang bezig en mijn nieuwsgierigheid was onmiddellijk gewekt. Van stembevrijding had ik namelijk nog nooit gehoord. Ik bestelde zijn boek. Ik las een paar bladzijden. Vervolgens liet ik het boek in de trein liggen. Dat wat ik gelezen had, had echter zo veel indruk op me gemaakt, dat ik direct dezelfde dag een nieuw exemplaar bestelde. Wat een feest van herkenning! Jan wist in zijn boek op simpele, duidelijke en humoristische wijze de problemen waar ik vaak tegenaan loop bij het zingen bloot te leggen.

Het (h)erkennen van problemen is de eerste stap, maar het oplossen ervan is een ander verhaal. Omdat dat lastig kan zijn in je eentje, besloot ik een workshop Stembevrijding te volgen.

Stembevrijding (1)

Beeld: Marjolein van der Heide

Stembevrijding
Veel mensen houden van zingen. Of ze houden er niet van, maar zouden het stiekem toch graag willen. Er zijn talloze redenen te bedenken om niet te zingen: iemand heeft tegen je gezegd dat je het niet kan, je denkt dat je vals zingt of dat het niet mooi is wat je doet, je denkt dat je net zo goed moet kunnen zingen als die ene bekende zanger of zangeres, kortom: je durft het niet.

We hebben het idee dat zingen aan bepaalde schoonheidsidealen moet voldoen. Televisieprogramma’s als The X-Factor en The Voice of Holland versterken dat idee, doordat er een wedstrijd van gemaakt wordt waarin de een beter is dan de ander. Terwijl zingen in feite een natuurlijk fenomeen is. Door te zingen vanuit je ziel sta je even helemaal in verbinding met jezelf, kun je jezelf laten zien en laten horen, kun je jezelf volledig uiten en kun je zijn wie je bent. Zingen is een middel om onszelf tot uiting te brengen, het is geen wedstrijd! Jij zingt niet zoals ik, ik zing niet zoals jij. Iedereen is uniek en er is ruimte voor iedere stem. Wie volledig zichzelf durft te zijn in zijn of haar zingen, voelt zich bevrijd.

Zelfkritiek
Jaren geleden ben ik begonnen met zingen omdat ik merkte hoe heerlijk het is om te doen. Mijn hoofd werd er leeg van, het gaf me een fijn gevoel, het maakte me blij. Ik vond het vooral heel erg lekker om te zingen. Ik wilde ermee verder en mijn ambities groeiden. Daarmee groeiden helaas ook de problemen.  Talloze muziekopleidingen, zangcursussen en privélessen later merk ik dat ik af en toe vergeten lijk te zijn waarom ik ooit met zingen ben begonnen. Ik leg de lat voor mezelf zo hoog, dat ik soms vergeet om er plezier in te hebben. Ik raak erg gefrustreerd als iets niet lukt of als het in mijn ogen niet goed genoeg gaat. Mijn stem blokkeert op zo’n moment, het zingen voelt geforceerd aan en ik stop er dan maar weer mee. Want op stemproblemen zit ik natuurlijk al helemaal niet te wachten. Daarop volgt vernietigende zelfkritiek: ik kan er niets van, ik heb geen talent, misschien kan ik er maar beter helemaal mee ophouden. Wat een wereld van verschil met de begindagen van mijn zangcarrière, toen het alleen nog ging om het plezier en om de aangename fysieke sensatie die het zingen me gaf! Hoog tijd voor stembevrijding!

Naar Binnen en Naar Buiten
Op 21 maart 2012 is het eindelijk zover. De workshop Naar Binnen en Naar Buiten, onder leiding van Sarah Jens, wordt gegeven in muziekmakerscentrum MuzyQ in Amsterdam. De sfeerloze gangen en betonnen lokalen doen niet vermoeden dat er bijzondere dingen staan te gebeuren vandaag.

De dag begint met een voorstelronde. De twaalf deelnemers zitten in een kring en vertellen elkaar om de beurt wie ze zijn en vooral waarom ze hier zijn. Iedereen blijkt zijn eigen verhaal te hebben. Er zijn mensen bij die al jaren in een koor zingen en zich daar achter andere mensen verschuilen, maar toch graag eens hun eigen stem zouden willen ontdekken. Mensen die hun faalangst willen overwinnen. Er zijn zelfs mensen die nooit eerder gezongen hebben. Dat maakt allemaal niet uit; iedereen komt om een stap verder te komen in zijn of haar eigen leerproces. Mijn doel is: de gedachten die me blokkeren tijdens het zingen loslaten en het oorspronkelijke plezier hervinden.

Stembevrijding (2)

Ontwerp: Studio Jan de Boer

We beginnen met een korte warming-up om in ons lichaam te komen. Daarna gaan we in een kring staan en maakt iedereen om de beurt een geluid, wat de rest van de groep nadoet. Dit mag een lang of kort geluid zijn, hoog of laag, hard of zacht, het maakt niet uit, zolang het maar uit jezelf komt. Van geluiden gaan we steeds meer over naar langere tonen en melodieën. Voor sommige deelnemers is dit al enorm confronterend, omdat ze zichzelf voor het eerst laten horen voor een groep. Zelf vind ik het wel prettig om zonder na te denken geluid te maken. Ik vind het ontspannend. Iedereen ervaart de oefeningen op zijn eigen manier.

Ja!
Bij het tweede onderdeel van de workshop gaat iedereen weer zitten. De stoelen staan in een kring opgesteld. Het is de bedoeling dat we op het woord ja laten horen wat er in ons leeft. Net zoals bij de vorige oefening is er geen sprake van goed of fout, van mooi of lelijk. Het gaat erom dat we het geluid laten ontstaan zonder er bij na te denken. Eén voor één gaat er iemand staan en zingt. Dat is niet zo makkelijk als het lijkt. Als je daar eenmaal staat, ben je snel geneigd om je in te houden. Je bent bang te veel in de aandacht te staan of om te veel tijd in beslag te nemen. Ook ik heb er last van. Ik moet me inbeelden dat ik iemand roep die aan de andere kant van een groot veld staat en dat volume proberen vast te houden. Dat is in het begin ongemakkelijk. Vinden de andere deelnemers het niet te hard? Of te saai? De kunst is om die gedachten juist los te laten. Dat doe ik dan ook. Het valt me op dat de klanken zonder moeite komen. Het voelt niet geforceerd of onprettig aan. Bij veel mensen is er echter nog steeds veel weerstand; het lukt ze niet om zich volledig te laten gaan. Dat geeft niet. In het middagprogramma krijgen we wederom de kans om een stap te maken.

Wonderen
Na de pauze sluit pianist Jan-Hendrik zich bij de groep aan. Hij heeft bloemen bij de piano neergezet. Weer gaan we één voor één voor de groep zingen. Dit keer hoeven we ons niet te beperken tot het woord ja en is er de mogelijkheid om ons te laten begeleiden door Jan-Hendrik.

De pianomuziek lijkt in de meeste mensen iets los te maken, waardoor ze die laatste stap durven te zetten en zich over durven te geven aan dat wat er in hen leeft. En dan gebeurt er iets bijzonders. De terughoudendheid valt weg. Het nadenken valt weg. Wat er overblijft is pure emotie. Emotie die via zang tot uiting wordt gebracht. Zang die soms weinig te maken heeft met wat we op tv horen bij talentenprogramma’s, maar die raakt tot op het bot. De deelnemers boeien mij stuk voor stuk met hun stem en hun zang. Het is ongelooflijk hoe krachtig je emoties tot uitdrukking kunt brengen via de stem, zolang je maar in verbinding met jezelf blijft staan. Het zet mij aan het denken. Ik ben er altijd zo mee bezig dat alles mooi moet zijn en perfect, maar zou het er niet in de eerste plaats om moeten gaan dat je je verhaal vertelt aan de luisteraar? Natuurlijk kan de techniek helpen om je verhaal over te brengen, maar het zou nooit ten koste van het gevoel mogen gaan. Door te luisteren naar de andere deelnemers leer ik waar het bij het zingen om zou moeten draaien. Een van de deelnemers merkt op dat er vandaag wonderen gebeuren. En dat is zo.

Stembevrijding (3)

Beeld: Marjolein van der Heide

Lachen
Als ik zelf voor de groep sta, heb ik geen idee waar het naartoe zal gaan met mijn lied. Dat voelt onwennig. De emoties zijn al een paar keer hoog opgelopen. Zal het me lukken om me over te geven aan het moment, ook al weet ik niet wat er dan gaat gebeuren?

Jan-Hendrik zet in. Ik weet eerst niet zo goed wat ik er mee aan moet, maar al snel ontstaat er een soort ritme, dat steeds sterker en sterker wordt. Ik begin het leuk te vinden en moet lachen. Eerst in mezelf, daarna hou ik het niet meer uit en lach ik hardop, waardoor ik niet meer verder kan zingen. Sarah zegt dat ik moet proberen om het plezier wat ik nu voel mee te nemen in mijn zang. Het zingen gaat als vanzelf. Het voelt goed. Het voelt lekker. De rest van de groep merkt het plezier op en begint te lachen en mee te klappen. Zo gaan we een tijdje door, tot het tijd is om af te ronden.

Ik voel me groot, alsof ik een meter gegroeid ben. Mijn lichaam tintelt na van plezier. Ik voel me haast als herboren. Het is ongelooflijk hoe zuiverend een paar minuten zingen vanuit het diepste van je ziel kunnen zijn. Het maakt iets los, of het nu plezier is of verdriet, en daarna kun je verder.

Wat een bijzondere workshop! Ik kan vol overtuiging zeggen dat ik mijn doel voor vandaag bereikt heb. Ik kon het idee loslaten dat ik mooi of goed moest zingen en kon het geluid daardoor vrij laten stromen. Daardoor lukte het me om opnieuw te ontdekken waarom ik ooit met zingen begonnen ben. Daarnaast heb ik, door te luisteren naar de andere deelnemers, geleerd waar het in muziek werkelijk om draait. De ervaringen van deze dag zal ik vanaf nu bij me dragen op mijn verdere muzikale pad.

Lees meer over Jan Kortie, zijn boek of de workshops die hij organiseert op zijn website.

Share

Marjolein van der Heide

Marjolein van der Heide (1984) studeerde Kunstmatige Intelligentie en Rechtsgeleerdheid. Ze werkt als software consultant op het snijvlak van ICT, zorg en privacy. In haar vrije tijd is ze muzikant. Ze speelt piano, zingt, schrijft eigen nummers en heeft een obsessie met trompetmuziek. Naast zelf musiceren vindt ze het leuk om haar liefde voor muziek te delen via de rubriek Beluisterd.