Wie herinnert zich het jeugdtafereel niet? Een verhaaltje voor het slapengaan, een heel boek als je ziek was, ademloos in de kring naar de juf/meester luisteren en gniffelen om gekke stemmetjes: voorlezen is in 2013 een belangrijk cultureel aandachtspunt.

2013 is uitgeroepen tot Jaar van het Voorlezen. Diverse stichtingen die zich richten op de emancipatie van het lezen en schrijven vieren dit jaar een jubileum. Zij hebben de krachten gebundeld om iedereen – van baby’s tot bejaarden – ervan te overtuigen dat voorlezen altijd waardevol is, voor iedereen. Niet alleen heeft het een positieve invloed op de algemene ontwikkeling van kinderen (ze scoren beter op school, hun woordenschat is uitgebreider en ze zijn sociaal bekwamer), ook voor  (jong)volwassenen is voorlezen gedurende het hele leven nuttig. Onder andere de Stichting Lezen en het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken organiseren dit jaar veel lezingen, workshops, bijeenkomsten en voorstellingen om voorlezen weer in de mode te brengen.

Magie
Voorlezen heeft een soort magie, het schept een band die geschapen wordt door een verhaal en door personages. De boekenwurm en Disney-fan in mij vindt het altijd heerlijk om te zien hoe Belle in Beauty and the Beast het Beest leert lezen en hem voorleest, en in het boek De Voorlezer van Bernard Schlink ontstaat er een epische band tussen de puber Michael en de oudere vrouw Hanna omdat hij haar voorleest (als hij dat niet had gedaan, dan zou hun relatie slechts gebaseerd zijn op seks). Sowieso denk ik dat geliefden die allebei graag lezen, het als echte quality time beschouwen om elkaar voor te lezen, omdat ze daardoor echt samen iets delen. Romantisch toch, onder een deken voor het haardvuur luisteren naar je geliefde die je lievelingsboek voorleest?

Voorlezen = zelf lezen
Ik weet nog dat het voorlezen in mijn eigen jeugd een soort motivatie was om zelf te gaan lezen. Keer op keer wilde ik dat mijn ouders me boeken van Annie M.G. Schmidt voorlazen, net als de Grote Verhalenboeken en sprookjesboeken. Volgens mij kreeg ik het eerste deel van Harry Potter eerst voorgelezen door mijn zus voor ik halverwege zelf verderging. Op de basisschool las mijn meester ons Matilda voor, met perfecte stemmetjes waardoor dat boek mijn favoriet werd gedurende mijn kindertijd. Later, als ik ziek was, vroeg ik mijn zus of moeder ook weer om me voor te lezen omdat ik er zelf geen energie voor had – wat er ook weer toe leidde dat ik de boeken uiteindelijk zelf gewoon ging lezen. Voorlezen ging me altijd te traag!

Ik vraag me wel eens af of kinderen die in hun jeugd veel voorgelezen werden, ook sneller zelf veel gaan lezen. Wanneer een familielid of leerkracht voorleest, ervaar je het verhaal, de personages en de setting natuurlijk anders dan wanneer je het zelf leest, in je eigen tempo. Bij het voorlezen moet je veel meer je aandacht erbij houden, maar wanneer je zelf leest, kun je het boek af en toe gemakkelijk wegleggen om even iets te verwerken of te reflecteren. Voor volwassenen die voorlezen, is het een soort terugkeer naar de kindertijd, maar ook een manier om een band te kweken met kinderen en die verder te ontwikkelen.  Want ook hierbij kan ik weer verwijzen naar De Voorlezer: alle verhalen die de Michael aan Hanna voorleest, leiden er uiteindelijk toe dat zij als oude vrouw nog gemotiveerd raakt om zelf te leren lezen en schrijven.

Kunst
Ik denk niet dat iedereen een kei kan zijn in het voorlezen: niet iedereen heeft die verbeeldingskracht die je nodig hebt om het verhaal geloofwaardig neer te zetten voor de kids, niet iedereen kan zoveel verschillende stemmetjes opzetten.

Ik ben zelf ook niet zo goed in voorlezen – of misschien ben ik er wel goed in, maar vind ik het gewoon niet zo leuk – en ik denk dat dit komt doordat ik een verhaal liever niet deel wanneer ik het aan het lezen ben. Ik wil het gewoon zelf ervaren en het niet ook nog hoeven te presenteren aan anderen. In mijn klas van vroeger lazen de leraren soms eerst een stukje zelf en dat vond ik toen altijd ergerlijk, maar nu snap ik het wel: misschien vonden ze het boek zelf ook spannend en wilden ze het eerst even zelf verkennen voordat wij dat via hen deden?

Voorlezen: voor kinderen een eerste stap naar het zelf lezen en een ingrediënt van een geslaagde ontwikkeling. Voor volwassenen een verbinding met het kind in hen. Kort gezegd een waardevol fenomeen dat met recht centraal mag staan in 2013.

Beeld: photoXpress/Paul Moore en Stepanov.

Vivian

Vivian van Leeuwen (1994) kampt al haar leven lang met een chronische ziekte en lichamelijke beperkingen, maar geniet daardoor des te meer van het leven. Lezen is haar manier om af en toe te ontsnappen naar een wereld waar alles mogelijk is, om meer te beleven dan alleen haar eigen kleinschalige wereld. Door te schrijven en bloggen kan ze vanachter haar bureau een verbinding leggen en een eigen plekje veroveren in de buitenwereld. Momenteel zit ze in het eindexamenjaar van de havo en het is haar droom om Nederlandse taal & cultuur te gaan studeren om een erkend auteur te worden van historische romans. Ze is koppig en eigenzinnig, dol op geschiedenis, paars, tv-series, thee en Italië en begint te kwijlen bij het zien van een bibliotheek. Haar grootste afknapper? Taalfouten in elke soort.

Vivian heeft 9 artikelen geschreven.