Herfstboekentip: ware liefde

Cover Send me WordWanneer was de laatste keer dat je een brief ondertekende met: ‘My sweet and gentle one, I’m squeezing your paws’? Echte liefde, dat is wat de Britse historicus Orlando Figes aantrof in drie koffers in het Memorial-archief in Moskou.

Figes (1959), die al vele boeken schreef over de Russische geschiedenis, opende als eerst de kleinste koffer. En had meteen de jackpot. De kleine, bruine koffer bleek gevuld met 1500 brieven, die stuk voor stuk beginnen met ofwel ‘My darling Lev’ ofwel ‘My own sweet Sveta’. Het zijn de liefdesbrieven van Lev Mishchenko en Svetlana Ivanova Mishchenko, geschreven tussen 1946 en 1954, de hoogtijdagen van de Sovjet-Unie van Stalin. De brieven zijn vergeeld, de handschriften van de geliefden moeilijk leesbaar en het wemelt van de codewoorden wegens de op de loer liggende censuur. De documenten verpulveren van ouderdom in Figes’ vingers. Ze zijn dan ook al door heel wat handen gegaan. Figes leest dat Lev gedurende de briefwisseling opgesloten zat in het Goelag-kamp Pechora. De brieven die hij schreef aan zijn geliefde Svetlana, die 1500 kilometer verderop in Moskou woonde, moesten het kamp in en uit gesmokkeld worden. Figes besloot de koffer vol liefde en Goelag-geschiedenis uit te schrijven.

Vijf jaar
Just Send Me Word
begint ver voor de briefwisseling, in 1935, wanneer Lev en Svetlana elkaar ontmoeten op de universiteit van Moskou. De Tweede Wereldoorlog breekt aan en Lev moet naar het front, dat hij op wonderlijke wijze en omzwervingen door de bossen van Duitsland weet te overleven. Maar in plaats dat hij bij terugkomst in Rusland feestelijk wordt onthaald, wacht hem tien jaar in het beruchte werkkamp Pechora. Vijf jaar lang hebben Lev en Svetlana elkaar nu al niet gesproken. Wanneer de mogelijkheid zich voordoet, durft Lev haar niet eens te schrijven. Misschien is ze wel getrouwd, of dood. In plaats daarvan schrijft hij zijn tante Olga, en spoedig volgt de eerste brief van ‘Sveta’. Al die jaren heeft ze op hem gewacht. Zucht.


Speelgoed

Na eindeloos en uitzichtloos emotioneel heen en weer geschrijf neemt Svetlana, die aan depressies lijdt, de beslissing: ze trotseert de lange treinreis en zoekt Lev illegaal op. Levs avonturen in de Goelag zijn fascinerend. Pechora bestaat uit een treinstation en diverse industriezones. De leef- en werkcondities zijn erbarmelijk. Willekeurige moorden zijn aan de orde van de dag. Het sneeuwt er van oktober tot mei. Lev maakt bij min 40 wel bijzondere vrienden, van wie de meesten net als hij gebukt gaan onder artikel 58-I (b): verraad aan het moederland. Mannen die werken in de houtzagerij maken soms stiekem houten speelgoed, dat ze over het hek van hun gevangenis naar de arme kinderen gooien.

Een tip: sla de foto’s in het midden van het boek over! Ze geven te veel weg van het verhaal. Aanstaande woensdag 5 september geeft Orlando Figes een lezing over Just Send Me Word in Spui25 in Amsterdam. Toegang is gratis na aanmelding via www.spui25.nl.

Orlando Figes – Just Send Me Word. A True Story of Love and Survival in the Gulag
Penguin Books | ISBN 9781846144882
Koop ‘m voor 26,95 in de lokale boekhandel of bestel hier.

 

Beeld: NY Books.

Share

Roos

Roos (1985) studeerde kunstgeschiedenis (researchmaster) aan de Universiteit van Leiden. Het geschiedenisdeel van de kunst hield zij voor gezien en zij specialiseerde zich in de wereld van de hedendaagse kunst. Momenteel werkt zij als redacteur bij Kunstbeeld en hiernaast schrijft zij freelance over kunst, cultuur en boeken voor diverse media en publicaties. Voor Nadelunch.com verdiept ze zich in internationale en nationale literatuur, opvallende kunstwerken en de vreemde plekken waar deze interesses haar brengen.