• Home »
  • Boek »
  • John Boyne – De witte veer: oorlog op zijn breekbaarst

John Boyne – De witte veer: oorlog op zijn breekbaarst

Omslag De witte veerIk houd niet van oorlogsboeken. Ik lees niet graag over afgeschoten ledematen, voel doorgaans niet zoveel bij verhalen over klaprozen of loopgraven en heb Het dagboek van Anne Frank nog nooit van dichtbij gezien. Tegelijkertijd ben ik een uitzondering op mijn eigen regel, want heel af en toe belandt er een pareltje van een oorlogsboek op mijn pad en raak ik geheel onverwacht onder de indruk van de gruwelen van toen.

De witte veer van John Boyne is zo’n pareltje. Toegegeven: ik ben een groot fan van Boyne en daardoor misschien wat bevooroordeeld. Hij wist mijn hart al eerder te veroveren met het prachtige Mutiny on the Bounty (in het Nederlands verschenen als De scheepsjongen) en het hartverscheurende The Boy in the Striped Pyjamas (De jongen in de gestreepte pyjama). Ook in dit boek toont hij weer een aspect van oorlog dat mijn beeld ervan deed wankelen.

De witte veer vertelt het verhaal van Tristan Sadler die in de Eerste Wereldoorlog voor zijn land heeft gevochten in de loopgraven. Drie jaar na dato bezoekt hij in Norwich de zus van Will Bancroft, een van zijn medesoldaten en tevens goede vriend die de oorlog niet overleefde. De reden van Tristans bezoek lijkt een pakketje brieven te zijn dat hij aan haar wil overhandigen, maar naarmate het verhaal vordert, blijkt dat er aan die brieven een bijzonder verhaal kleeft en dat er tijdens de oorlog dingen zijn gebeurd die Tristan liever zou vergeten, maar die nooit meer uit zijn geheugen zullen verdwijnen. “Na afloop had Will […] me aangekeken met een blik die ik nog nooit bij hem had gezien: verbazing over wat we hadden gedaan, vermengd met een onvermogen om te doen alsof hij alleen maar had meegedaan in plaats van de initiator te zijn. Hij wilde mij de schuld geven, dat zag ik, maar dat had geen zin. We wisten allebei hoe het begonnen was.”

Een kwestie van perspectief
Wat Boynes oorlogsromans zo aantrekkelijk maakt, zo verfrissend, en ervoor zorgt dat zelfs ik, de oorlogsboekenhater, ze wil lezen, is het perspectief waarvoor hij kiest en van waaruit hij de oorlog belicht. In De jongen in de gestreepte pyjama koos hij voor een kind als hoofdpersoon. De ogen van de kleine Bruno werkten als een vervreemdend filter en lieten mij als lezer een kant van oorlog zien waaraan ik nooit eerder aandacht had geschonken, namelijk de kant van degenen die ongewild en/of ongemerkt in de gruwelen van de oorlog worden meegesleurd.

In De witte veer doet Boyne hetzelfde trucje. Aanvankelijk lijkt het perspectief niets nieuws te bieden of in ieder geval geen andere kijk op de oorlog te geven dan geschiedenisboeken dat doen. Maar langzaam maar zeker wordt duidelijk dat Boyne ook met Tristan Sadler een protagonist heeft gevonden voor wie de oorlog anders is dan voor, say, Jan Soldaat of de gemiddelde burger van een land in oorlog. De witte veer wordt door Tristan een verhaal dat niet alleen draait om bloederige oorlogstaferelen en het neerschieten van zoveel mogelijk Fritzen, maar een verhaal over mensen, de relaties die ze hebben, hun gevoelens en misschien wel vooral hun geweten.

Kapotgeschoten darmen
Waar De witte veer verder zijn kracht uit haalt, is het onuitputtelijke plot dat geen seconde verveelt, maar de lezer 318 pagina’s lang blijft boeien en verrassen met sluiks aangekondigde, maar toch onverwachte wendingen en schokkende onthullingen. Boynes sobere taalgebruik doet daar niets aan af, maar versterkt het in mijn ogen zelfs. Met zijn korte zinnen en klare woorden raakt het boek de lezer precies daar waar het pijn doet, alsof hij de oorlog aan den lijve ondervindt, zoals in het citaat rechts. Boyne is in staat met weinig woorden een treffende Zeitgeist te schetsen. Niet voor niets wordt zijn schrijfstijl wereldwijd geroemd.

Ergens links van me valt een bom die me op de grond werpt. Naar adem happend blijf ik op de grond liggen, benieuwd of mijn laatste uur geslagen heeft. Zijn mijn benen onder me weggeschoten? Of mijn armen eraf? Glibberen mijn darmen mijn lijf uit om op te lossen in de modder?

Wordt niet vervolgd
Het slot van het boek vormt de kers op de taart. Hoewel het verhaal op pagina 299 al prima afgelopen zou kunnen zijn, vindt het boek op pagina 318 pas echt een einde. Deze negentien — voor mijn gevoel extra — pagina’s voegen aan het verhaal een dimensie toe die liefhebbers van het gesloten einde zal bekoren: na de laatste letters zijn alle vragen die de lezer zich tijdens het lezen heeft kunnen stellen uitgebreid beantwoord. Ik ervoer een gevoel van ongekende rust dat in schril contrast stond met alle benauwde momenten in de loopgraven die eraan voorafgingen. Belangrijker aan dit laatste deel is echter wat het doet met Tristan. Zijn verhaal is af wanneer het boek uit is en dat maakt hem een ronder karakter dan hij op pagina 299 was. Als hij de lezer op dat moment nog niet voor zich had gewonnen, gebeurt dat wel in het laatste deel.

De witte veer is, behalve een oorlogsboek, een boek over vriendschap, trouw en liefde. Over de normen en ongeschreven regels die golden in het leger dat vocht tijdens de Eerste Wereldoorlog. Over familie, of een gebrek daaraan. Boyne raakte met Tristan Sadler opnieuw een gevoelige snaar bij mij. Ik sloot hem in mijn hart en laat hem niet meer gaan.

John Boyne – De witte veer
Uitgeverij De Boekerij | ISBN 978 94 609 2872 7
Koop ’m voor €19,95 in de lokale boekhandel of bestel hier.

Share

Leonie

Leonie Hardeman (1990) heeft literatuurwetenschap gestudeerd en werkt bij een kleine uitgeverij. Ze is geïnteresseerd in leesbevordering en leest in haar vrije tijd het liefst jeugdboeken. Voor Nadelunch.com schrijft ze stukken voor de categorie '