Kafka op maandag

KafkaIn een kort briefje aan zijn vriend Max Brod verwoordde Kafka een laatste wens: verbrand al mijn ongepubliceerde werk. Brod negeerde het verzoek, redde een koffer vol Kafka’s geschriften van de nazi’s en publiceerde een van de grootste romans ooit: Het proces.

Het is ochtend, tegen acht uur, de wekker gaat, je moet vandaag naar kantoor. Dan zie je in de hoek van je slaapkamer een vreemde man in een nauwsluitend zwart pak staan, met een verontrustende mededeling. Je bent gearresteerd. Waarvoor? Dat kan hij je niet zeggen. Maar je mag best naar je werk gaan, hoor. U hoort nog van ons. Het overkomt Josef K., het romanpersonage van Franz Kafka (1883-1924) die in Der Process (1925) als procuratiehouder werkt bij een bank.

Vonnis
Het ondoorgrondelijke ‘proces’ laat K. in eerste instantie redelijk koud, maar voert hem al snel van bedompte griffioenkantoortjes naar een advocaat in een bed en van een absurdistisch schildersatelier naar kunstwerken in een dom. K. is onschuldig, daar is hij van overtuigd. In de dom spreekt een geestelijke hem vanaf een preekgestoelte vermanend toe. ‘‘Hoe kan een mens nu eigenlijk schuldig zijn?”, vraagt K. aan de priester in de duistere kathedraal. En de priester legt hem uit dat alleen schuldigen die vraag stellen, dat de schuld onvermijdelijk is: “…de procedure gaat geleidelijk over in het vonnis.’’

K’s Choice
Wat als Brod zijn vriends wens wel had gerespecteerd en Het proces, dat Kafka zelf overigens ‘zelfs een artistiek mislukt werkstuk’ noemde, had verbrand? Dan was de derde plek van Le Mondes top 100 van beste romans uit de twintigste eeuw door een ander ingenomen, had de Belgische rockband K’s Choice een andere naam gehad, evenals het Schotse post-punk bandje Josef K., en had ik de afgelopen week minder nachtmerries gehad. In ieder geval niet over donkere trappenhuizen met bedlederige advocaten. Er rust een vloek op Brods eigenwijsheid. Josef K.’s harde lot mag door Kafka dan beslist zijn, het stof van de dood van de schrijver zelf is nog lang niet neergedaald. Er wordt namelijk nog altijd geprocedeerd.

Katten
Brod overleed zelf namelijk ook, in 1968. Hij liet alles na aan zijn secretaresse Esther Hoffe. Zij verkocht het handschrift van Het proces voor twee miljoen dollar voordat zij overleed in 2007. Zo kwamen Kafka’s overgebleven teksten in het bezit van haar twee dochters, die er al jarenlang ruzie over maken in een slopende procedure. Intussen liggen de handschriften al veertig jaar verloren in een appartement in Tel Aviv, zo meldt de International Herald Tribute deze week. Onder dubieuze omstandigheden, namelijk tussen de katten. Lekker kafkaësk.

Brod schreef in zijn testament dat Kafka’s teksten in een publiek archief moeten worden bewaard. Vorige week besliste de rechtbank dat ze inderdaad overgebracht zullen worden naar een bibliotheek in Jeruzalem. Maar de advocaten gaan in beroep. Hoeveel laatste wensen kun je eigenlijk negeren?

Franz Kafka – Het proces
Athenaeum-Polak & Van Gennep | ISBN 9789025369163
Haal ’m voor € 29,95 in de lokale boekhandel of bestel hier.

Beeld: Wikimedia Commons.

Share

Roos

Roos (1985) studeerde kunstgeschiedenis (researchmaster) aan de Universiteit van Leiden. Het geschiedenisdeel van de kunst hield zij voor gezien en zij specialiseerde zich in de wereld van de hedendaagse kunst. Momenteel werkt zij als redacteur bij Kunstbeeld en hiernaast schrijft zij freelance over kunst, cultuur en boeken voor diverse media en publicaties. Voor Nadelunch.com verdiept ze zich in internationale en nationale literatuur, opvallende kunstwerken en de vreemde plekken waar deze interesses haar brengen.