• Home »
  • Boek »
  • Martin Bossenbroek – De Boerenoorlog: Historisch vakwerk

Martin Bossenbroek – De Boerenoorlog: Historisch vakwerk

De-boerenoorlogDe twintigste eeuw opende met de Boerenoorlog (1899-1902). Martin Bossenbroek levert met zijn boek De Boerenoorlog vakwerk rondom dit onderwerp, met oog voor zowel detail als overzicht.

De twintigste eeuw opende met de Boerenoorlog (1899-1902), een conflict dat toen al enkele maanden aan de gang was. De strijdende partijen waren de zogenoemde Boeren – afstammelingen van de Nederlandse settlers uit de zeventiende eeuw – en Groot-Brittannië, op dat moment de koloniale macht in de rest van het huidige Zuid-Afrika. De Boeren bestonden uit twee relatief kleine staten: de Zuid-Afrikaanse Republiek (doorgaans Transvaal genoemd) en de Oranje Vrijstaat. Groot-Brittannië heerste over driekwart van de globe. De inzet voor de oorlog was veelzijdig: de soevereiniteit van beide Boerenstaten; grondrechten voor de Britse kolonisten die afkwamen op de grondstoffen aanwezig in de Boerenstaten; behoud van de traditionele, rurale en zwaar christelijke levenswijze van de Boeren en tot slot de grote hoeveelheid goud die eind negentiende eeuw werd aangetroffen in Transvaal. De tot in het extreme doorgevoerde rassenscheiding van de Boeren die Zuid-Afrika tot in de jaren negentig in haar greep zou houden speelde overigens een marginale rol.

Overwinning, maar tegen welke prijs?
Na een slopende strijd traden de Britten tevoorschijn als overwinnaar, maar tegen een zware prijs. Ze hadden zowel op financieel en militair gebied zware verliezen geleden, tegen een an sich triviale tegenstander. Bovendien was hun reputatie als wereldmacht aangetast door de onverzettelijkheid van beide Boerenrepublieken. Het conflict lichtte een tipje van de sluier op betreffende de twintigste eeuw: de media speelden een grote rol, zowel in het oorlogsgebied als bij het thuisfront; er was in sommige fases sprake van een loopgravenoorlog; en uiteindelijk gingen de Britten over tot het interneren van de Boerenbevolking in concentratiekampen teneinde de druk op te voeren tegen de strijdende guerrilla’s op het Zuid-Afrikaanse platteland. Dat was de eerste, maar zeker niet de laatste keer afgelopen eeuw dat interneringskampen vele burgerslachtoffers maakten.

Martin Bossenbroek: De Boerenoorlog
Martin Bossenbroek sleepte afgelopen Maand van de Geschiedenis de Libris Geschiedenis Prijs in de wacht met De Boerenoorlog. Een onderwerp waar veel over geschreven en gesproken is. Toch voegt Bossenbroek met zijn boek een vuistdik werk aan de reeds bestaande literatuur toe. Oude wijn in nieuwe zakken? Wellicht. Maar de wijn smaakt in dit geval zeer goed, en bovendien lijkt Bossenbroek zeker wat toe te voegen aan het rijpingsproces.

De Boerenoorlog benadert het conflict vanuit drie biografische perspectieven: de Nederlandse jurist Willem Leyds, oorlogscorrespondent Winston Churchill en Boerencommando Deneys Reitz. Met Willem Leyds, die als net afgestudeerde rechtenstudent werd benaderd door Paul Kruger (president van Transvaal) voor de functie van staatsprocureur, voorziet Bossenbroek een Nederlandse invalshoek in het verhaal. Ondanks dat Leyds in de loop der jaren mateloos verstrengeld raakte met de Boerenzaak, verloor hij niet de focus op cruciale ontwikkelingen in Nederland rondom de oorlog of in Europa in haar geheel. Bossenbroeks keuze voor Leyds als leidend figuur in zijn boek is excellent: niet alleen schetst hij zo een wereldwijd beeld van de Boerenoorlog via het diplomatieke circuit waarin Leyds zich begeeft, maar ook biedt hij een politieke inside story over de aanloop naar de oorlog. De twee traditionele interpretatiezijdes van het conflict worden geadresseerd via Churchill en Reitz, beide interessante personages wiens persoonlijke belevenissen De Boerenoorlog laten lezen als een roman.

Vakwerk
Met zijn pakweg zeshonderd pagina’s is het boek vrij volumineus. Maar wollig is Bossenbroek allerminst. Hij schrijft in precieze, behapbare zinnen, wijdt uit waar nodig maar vertrouwt tegelijkertijd op het intellect van de lezer. Ondanks dat hij schrijft over een oorlog verliest de schrijver zich niet in eindeloos gedetailleerde krijgsverslagen die slechts een beperkte groep lezers aanspreken, maar presenteert hij een afgewogen weergave van zowel politieke, sociale als militaire dimensies. Bovendien is het boek noch een hagiografie van de Boeren, noch een aanklacht tegen het Britse imperium: historische objectiviteit en vakkundigheid sieren deze studie, met name in een tijd waarin het verleden van Zuid-Afrika nog steeds onderwerp van strijd is tussen de blanke Afrikaners en de gekleurde bevolking. Met oog voor zowel detail als overzicht levert Bossenbroek vakwerk.

Qua onderwerp is de Boerenoorlog misschien oude wijn in nieuwe zakken, maar Bossenbroek voert dit stuk historie met verve en frisheid ten tonele. Na meer dan honderd jaar omstreden geschiedschrijving vormt het boek een afsluiting van het onderwerp, en tegelijkertijd een degelijk houvast voor de huidige jonge historici om de verregaande implicaties van de Boerenoorlog verder te onderzoeken.

Martin Bossenbroek – De Boerenoorlog
Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep | ISBN 978 90 253 6993 4
Koop ’m voor € 24,95 in de lokale boekhandel of bestel hier.

Share

Arnout le Clercq (1991) studeert geschiedenis in Leiden. Als hij niet aan het lezen is of schrijft over het verleden, houdt hij zich bezig met zijn eigen literaire hersenspinsels. Voordat hij ging schrijven bij nadelunch.com, schreef hij onder andere voor een lokaal weekblad, het geschiedenismagazine Déjà Vu en in de Leidse universiteitskrant Mare. Arnout houdt zich voornamelijk bezig met de geschiedenis van het nationalisme in de 19e en 20e eeuw, cultuur en literatuur. Hij heeft daarnaast een passie voor het Iberisch schiereiland, waar hij onlangs een half jaar woonde en studeerde. Verder speelt hij gitaar in de coverband Fool’s House.