Waarom hebben olifanten, die toch dagelijks over de bloedhete savanne sloffen, eigenlijk haren? Antwoord: om ze koel te houden, zeggen onderzoekers van Princeton. En daarmee is een groot mysterie rondom de vroegste landdieren weer wat dichter bij een oplossing.

Het kan de vraag van een kleuter zijn: “Mam, waarom hebben olifanten haren?” Want ja, haren zijn er toch om je warm te houden. En dat hoeven olifanten en hun voorouders toch al pakweg een miljoen jaar niet meer te doen: de dieren gingen in Afrika en Azië wonen, ver weg van het zo nu en dan oprukkende ijs, en daarmee was de kous af. Hoe kan het dat de evolutie die haren niet allang heeft afgeschaft?

Cactussen
Het moet dus in een kinderlijke bui zijn geweest dat Conor Myhrvold en zijn collega’s van Princeton (VS) besloten om onderzoek te doen naar het nut van olifantenharen. Nee, zonder massa’s proefdieren, maar met een set aannames en een reeks computermodellen. Daarmee maakten de wetenschappers een vergelijking tussen ruwe, kale olifantenhuid, ruwe olifantenhuid met haren en zachte olifantenhuid, weer met of zonder haren. Drie pagina’s en een tiental formules verder blijkt dat de olifantenhuid, ruw of zacht, beter afkoelt als er haren op zitten.

Vergelijk het met cactussen: het is een wonder dat er daarvan niet elke dag een paar van in de hens vliegen van de hete lucht, zeker ook omdat cactussen niet, zoals olifanten, met hun oren kunnen flapperen. Zowel olifanten als cactussen profiteren van hun haren omdat die het huidoppervlak vergroten. Daardoor gaat het warmtetransport een stuk sneller dan op een kale huid. ’s Nachts, en als het lekker gaat waaien, kan er via de haren (eigenlijk dus een soort ‘huiduitsteeksels’) warmte ontsnappen. Bij hoge temperaturen (een olifant zelf is ongeveer 36 °C) heeft de olifant nog wat inwendige mechanismen om niet direct oververhit te raken.

Evolutie stopt op tijd
Wat opvalt aan het onderzoek is dat het er nu pas is: de werking van cactussen was wetenschappers al een tijdje duidelijk, maar blijkbaar heeft het ook tot 2012 moeten duren om te berekenen en te beseffen dat de olifantenhuid en -haren net zo werken. (En dat terwijl we dankzij Anthonie van Leeuwenhoek al sinds 1712 weten dat olifanten haren hebben. Een mooi Nederlands tintje aan dit onderzoek en het onomstotelijke bewijs dat de bezuinigingen van de afgelopen drie eeuwen de Nederlandse wetenschap geen goed hebben gedaan.) Maar wat hébben we als mensheid eigenlijk aan de wijsheid dat olifanten in sommige opzichten op cactussen lijken?

Allereerst is er dus een kantelpunt qua aantal haren per vierkante meter huid: bij minder dan 300.000 haren per m² zijn de haren er ter afkoeling en niet om warm te blijven. Olifanten hebben ongeveer 1500 haren per m². Dat is weinig vergeleken bij mensen (2 miljoen per m²; dat houdt ons hoofd dus niet koel) of bij, pakweg, konijnen (4,1 miljoen haren per m² huidoppervlak). Daarnaast leren we dat wat haren betreft de olifant wel uitgeëvolueerd is. Myhrvold en zijn collega’s denken zelfs dat haren lang geleden misschien juist bedoeld waren om het afkoelen te vergemakkelijken, en dat het isoleren pas later kwam. Hoe dan ook: nog minder haren en er zullen op de Afrikaanse savanne lukraak beesten vlam gaan vatten. Laat u uw Philishave dus vooral thuis, de volgende keer dat u op safari gaat.

Beeld: Flickr.com/babasteve.

Martijn

Martijn (Eindhoven, 1988) is afgestudeerd innovatiemanager. Omdat-i zelf óók niet precies weet wat of dat is, doet-i voorlopig maar wat-i leuk vindt. Schrijven, vooral, of beter nog: verhalen vertellen. Want Martijn (Marti, Tinus) is voor alles een man van taal, een man van woorden, een man van heel veel woorden – maar ook van mooie woorden en mooie taal, want, zo zegt-i zelf, “lelijke taal is er al genoeg”. Groot fan van: Godfried Bomans (dood), de Vliegende panters (opgeheven), Theo Maassen, Kees Torn (gestopt), de Beatles (gestopt), Theo Nijland, Nescio (dood), het Franse chanson, vrijwilligen op festivals (alleen met mooi weer) en lange, nutteloze laptopsessies. Via die sessies komt-i dan wel weer op artikelen voor de wetenschapsbijlage van uw lijfblog. Geeft training in zwemmen en tafeltennis. Geheelonthouder. Kleinkunstenaar.

Martijn heeft 7 artikelen geschreven.