Ieder kruidje geurt zoals het heurt…

Veel mensen strooien ze over hun eten – omdat dat lekker is of omdat het zo hoort. Maar weinig mensen weten echter dat kruiden heel gezond zijn en zelfs een geneeskrachtige werking hebben. Een kijkje in de wereld van deze geurige planten.

Het gebruik van kruiden is al zo oud als de beschaving. Overal ter wereld ontstonden traditionele geneeswijzen met kruiden die in de omgeving werden gevonden en door de eeuwen heen hun nut hebben bewezen. Zelfs wetenschappelijk onderzoek heeft de werking van veel kruiden onderschreven.

Daphne-Kruiden-Salie

Salvia/Salie

Wat zijn kruiden?
Kruiden zijn planten die nuttig zijn. Dat kan zijn als voedingsmiddel, smaakmaker of vanwege de medicinale werking. Het zijn bijzondere planten die – door ze te eten of uitwendig toe te passen – het lichaam positief kunnen veranderen.

Veel kruiden worden zowel om hun aroma als om hun geneeskrachtige werking gebruikt. In veel tuinen staat bijvoorbeeld de rozemarijn, die erg lekker is bij gebakken aardappeltjes maar tegelijkertijd ook de bloedsomloop verbetert en concentratieproblemen kan verminderen. Wonderlijk toch?

Naast kruiden zijn er natuurlijk ook specerijen; dat zijn zaden, bessen en wortels van allerlei planten. Specerijen worden vooral in oosterse landen gebruikt om maaltijden een pittige smaak en een scherp accent te geven. Ook specerijen hebben vaak een geneeskrachtige werking, waardoor ze meestal tot de kruiden gerekend worden. Dat zal ik in dit artikel ook doen.


Wat is onkruid?

“Onkruid vergaat niet” luidt het spreekwoord, maar wat is onkruid? Zelfs planten die de westerse mens als onkruid bestempelt, hebben vaak positieve eigenschappen en zouden dus niet roekeloos weggetrokken of doodgespoten hoeven te worden. Van een brandnetel kun je bijvoorbeeld een voedzame soep maken, met blad van de paardenbloem kun je een gezonde salade maken en madeliefjesblad helpt bij kneuzingen en snijwonden. Het madeliefbloempje kun je natuurlijk vervlechten tot een madeliefjeskrans voor je geliefde, maar je kunt het ook gebruiken bij spijsverteringsproblemen.

Van alle tijden, in alle landen
Al ongeveer 60.000 jaar worden er kruiden toegepast door de mens. Zo zijn bij opgravingen in Irak sporen gevonden van het gebruik van kruiden en blijken ook Neanderthalergrotten kruidenrestanten te bevatten. Het gaat hier om kruiden die nog steeds in de betreffende gebieden voorkomen en soms ook nog als medicijn worden gebruikt.

In China kunnen we het vroegere gebruik van kruiden terugvinden in een heel beroemde, 4000 jaar oude tekst: Het boek van de Gele Keizer over de inwendige geneeskunde. In dit boek worden duizenden kruiden beschreven, die vaak in combinaties tot poeder werden vermalen, met water vermengd en opgedronken. Ze werden vooral als geneesmiddel gebruikt. Zo wordt gember (Zingiber officinale) beschreven als een ideaal middel bij (wederom) spijsverteringsproblemen en wordt opium (gemaakt van een papaver) gezien als hét middel om pijn te verlichten.

Ook India kent een rijke kruidentraditie. Al in de vedische (oude Hindoeïstische) teksten van zo’n 4000 jaar geleden duiken allerlei kruiden op. Deze vormen de grondslag van de Ayurvedische geneeskunde. Ayurvedische artsen gebruikten allerlei specerijen – zoals kaneel, gember, koriander en sandelhout – in heerlijk geurende medicijnen waarmee ze het evenwicht in het hele lichaam probeerden te herstellen. Nog steeds worden volop specerijen toegepast in de Ayurvedische geneeskunde.

Daphne-Kruiden-Munt

Munt

In het vroegere Westen ontstond een kruidengeneeskunde die sterk leunde op de kennis van de oude Grieken, die op hun beurt de kunst afkeken bij de oude Egyptenaren. De Griekse arts Hippocrates gebruikte onder meer opium als verdovend middel, granaatappel om bloedingen te stelpen en longkruid bij longaandoeningen.

In de middeleeuwen leefde in Duitsland de non Hildegard von Bingen, een soort uomo universale (universele mens) avant la lettre. Naast haar activiteiten als mystica, kosmologe, filosofe, componiste en dichter, schreef Von Bingen ook twee boeken over kruiden: Caudae et curae en Fysica. De vele geneeskundige recepten in deze boeken blijken volgens wetenschappelijke onderzoeken ook echt te werken.

In Engeland waren er in de zestiende en zeventiende eeuw al volop pleitbezorgers van kruiden – de Engelsen zijn dan ook van nature tuinliefhebbers – maar ook Nederland kende in de Gouden Eeuw bekende ‘kruidkundigen’. Rembert Doedens, bijvoorbeeld, wiens Cruyde-boeck tot ver in de zeventiende eeuw hét standaardwerk over kruiden zou zijn; Clusius, die de kruidentuin van de Leidse Hortus ontwierp; en Hermannus Boerhaave, die zelfs hoogelaar was in de genees- en kruidenkunde.

Magie
Kruiden hebben van oudsher iets magisch, volgens sommigen zelfs iets occults. Dit gegeven hangt natuurlijk samen met hun vermeende geneeskrachtige werking. Er zijn speciale opleidingen in de kruidenkunde – ook wel fytotherapie geheten. Er is een Nederlandse Vereninging voor Fytotherapie en als je echt diep de wondere kruidenwereld in wilt duiken, kun je ook een ‘kruidenheksenopleiding’ volgen. Tijdens zo’n opleiding leer je de Nederlandse kruiden en hun geneeskrachtige werking kennen en leer je bijvoorbeeld te koken met verschillende onkruiden. Ook worden er lessen gegeven over boomenergie, runen en numerologie.

Zelf kruiden kweken
Wie afgeschrikt wordt door bovenstaande, spirituele omgang met kruiden, kan wél ervaren hoe leuk het is om zelf kruiden te kweken. Al kwekende leer je de eigenschappen van kruiden goed kennen en waarderen. Bovendien zul je kruiden veel vaker gaan gebruiken als je er alleen maar even voor de tuin in (of het balkon op) hoeft te lopen. Zelfs een zonnige vensterbank kan dienst doen als kruidenkweekplaats.

Daphne-Kruiden-Lavendel

Lavendel

Met wat kleine bloempotten, een paar handen vol aarde en verschillende zakjes zaad kun je al aan de slag. Als je in eigen tuin kruiden wilt zaaien, kan het goed zijn om eerst te onderzoeken wat voor grondsoort je hebt. Niet bij iedere grondsoort gedijen alle kruiden even goed. Als je eenmaal weet welke kruiden er de meeste toekomst hebben in jouw tuin, kan dat teleurstellingen besparen.

Lekkere planten
Lekkerbekken opgelet! Een bekende lekkernij is natuurlijk basilicum, die – op de vensterbank groeiend – je huis heerlijk laat ruiken. Andere aanraders zijn: pepermunt (voor thee), citroenmelisse (voor thee), lavendel (voor thee of het garneren van taarten), dille (voor bij de vis), bieslook ( voor kaas- en eiergerechten) en salie (bij kaas en vlees). En terwijl jij lekker zit te eten of drinken, zorgen deze kruiden er stiekem ook nog eens voor dat jouw lijf helemaal gezond en in balans blijft. Wat wil je nog meer?

 

Beeld: Daphne Jager

Share

Daphne (1987) is van jongs af aan een echte lettervreter. Maar liever nog dan dat ze de boeken in duikt, is ze zélf een open boek – en dan vooral op papier. Gedichten, essays, verhalen en songteksten: ze is in meerdere genres actief en deelt haar schrijfsels graag met anderen. Ze studeerde Nederlandse taal en cultuur en verdiepte zich in het werk van Vlaamse reuzen Stefan Hertmans en Patricia de Martelaere. Momenteel is ze redactiemedewerker bij Campingspecialist ACSI. Andere passies zijn muziek maken, de natuur en tekenen. Voor Nadelunch.com zal ze de diepte ingaan met reportages over uiteenlopende onderwerpen.