“I can’t believe that we would lie in our graves, wondering if we had spent our living days well.” ⁽¹⁾ De zanger zingt het vol overtuiging met een vrolijk deuntje eronder en ik zie het voor me. Het einde.

Een jaar geleden zat ik in de intercity naar Utrecht en stond ik stil bij Rotterdam Alexander, toen die zin me ineens raakte als een mokerslag. Het is een keer over. Zwart. Einde verhaal. Het angstzweet brak me uit terwijl de trein langzaam weer vaart begon te maken. Het was een besef dat ik nog niet eerder zo intensief mee had gemaakt en ik kreeg direct de neiging om iets te doen wat mijn “levend-zijn” bewees. Want dat einde, dat wil ik niet. Het bleef de hele reis boven mijn hoofd hangen. Zelfs de geruststellende woorden van Bobby McFerrin, ‘Don’t worry, be happy’, konden me niet kalmeren.

Epicurus
Eenmaal thuisgekomen pakte ik mijn handboek over klassieke filosofie er eens bij. Wat is er toen over de dood gezegd? Iets moest me toch gerust kunnen stellen? Waar staat het antwoord? Ik kwam terecht bij Epicurus (341 v. Chr. – 270 v. Chr) en zijn levensfilosofie. Een levensfilosofie is een filosofie dat een geheel systeem omvat waarin niet alleen alles verklaard wordt, maar ook de juiste manier van leven onderwezen wordt. Het volgen van Epicurus betekende het aanpassen van je leven aan zijn ideeën. ⁽²⁾

Alles in de wereld bestaat volgens Epicurus uit atomen. Dit is heel radicaal: alles wat is, is lichamelijk (dat wil zeggen: bestaat uit atomen). Stel je een enorme ballenbak voor en doe die keer tien. Of nee, maak hem maar oneindig. In deze ballenbak bewegen de ballen zich willekeurig voort en soms komen ze tegen elkaar aan, waardoor ze tijdelijk aan elkaar blijven plakken en zo iets nieuws vormen. Zo zit volgens Epicurus het universum ook in elkaar. Atomen bewegen zich in een oneindige leegte voort en botsen tegen elkaar op, waardoor er nieuwe constructies ontstaan. Die constructies zijn tijdelijk en uiteindelijk valt het geheel weer uit elkaar in de aparte atomen.

Leven na de dood
De implicaties van zijn fysica (theorie over de natuur) zijn groot. Aangezien alles uit atomen bestaat en willekeurig tot stand komt, is er geen leven na de dood. Het is net als met lego: je bouwt iets en als je het zat bent, dan haal je alles weer uit elkaar en maak je wat nieuws. Hiermee haalt Epicurus de angst voor de dood weg:

“Zolang wij er zijn, is de dood er niet, en wanneer de dood gekomen is, zijn wij er niet meer.” ⁽³⁾

Het heeft volgens hem geen nut om je druk te maken over de dood, want je zal het niet mee maken. Als je dood gaat, dan vallen zowel je lichaam als je ziel uiteen in individuele atomen, die weer wat nieuws gaan vormen in de enorme ballenbak die wij het universum noemen.

Ik werd wat rustiger. De simpliciteit van het bovenstaande citaat raakte een snaar, en ik zag de dood voor me met zeis en al. Het moment dat hij me eindelijk te pakken krijgt zal ik niet meemaken, dus waar maak ik me druk om? En dat nummer van Dave Matthews? In mijn graf zal ik niet meer kunnen denken, dus waarom zou ik daar nu wél over nadenken?

Maar wat als er een god is? Wat als er wel een leven na de dood is en ik gescheiden word van de mensen waar ik nu zo veel om geef? Ook hier heeft Epicurus een antwoord op. Wij erkennen dingen in de wereld doordat we meerdere malen zien. We zien vier keer een hond, dus een hond bestaat. Dit wordt een preconceptie genoemd. Het feit dat alle mensen een godsbeeld hebben, ziet hij als bewijs voor het bestaan van goden. De definitie van een god is echter dat hij perfect en gelukkig is en zich daarom niet bezighoudt met mensen, maar alleen met wat hem gelukkig maakt. En zo besefte ik dat ik de tijd die ik zojuist verspild had met me zorgen maken, ik veel beter had kunnen besteden aan leuke dingen doen. Weg dat handboek, naar buiten! Leven!

Escapisme
Nu, een jaar later, word ik echter weer regelmatig herinnerd aan hoe dichtbij de dood is. Nu is het in mijn directe omgeving, en voldoet het idee dat er niets meer is niet. Het is niet langer een gedachte, maar dagelijkse realiteit. Ik zie in dat de filosofie van Epicurus voor mij een vorm van escapisme was. Ik schoof het vooruit. De angst is echter terug en deze keer is die heviger dan ooit tevoren. Ik blijf echter lezen. Het antwoord moet toch érgens staan…

Beeld: stock.xchng/bosela.

Mitchel

Mitchel van der Geest (1989) studeert taal- en cultuurstudies en heeft zich aangemeld voor de researchmaster philosophy aan de Universiteit Utrecht. Naast zijn liefde voor slapen en een videospel op zijn tijd, is muziek belangrijk voor hem. Verwoede pogingen tot gitaarspelen daargelaten, zorgen bepaalde nummers voor gedachtensprongen over dagelijkse dingen in een filosofisch sausje. Voor Nadelunch.com schrijft hij stukken over hoe filosofie in het dagelijks leven terugkomt en hoe dat helemaal niet zo stoffig is als mensen denken. Van Ghandi tot Kant en van mooi weer tot een boterham met kaas, alles is filosofie.

Mitchel heeft 9 artikelen geschreven.