Waarom we nog niet klaar zijn met het feminisme

VrouwenpowerBij het woord feminisme denken veel mensen aan jaren 70-beelden in zwart-wit met hordes vrouwen die hun bh’s verbranden en leuzen op hun buik schrijven. Men denkt aan mannenhaters, aan vrouwen in hoge posities, aan bitches.

Vraag een gemiddelde vrouw hoe ze denkt over feminisme. De kans is groot dat ze zal zeggen dat ze geen feminist is, maar dat ze wel een voorstander is van gelijkwaardigheid. Hier ben ik het wel mee eens, maar waarom zijn we zo bang voor het woord feminisme? Wat betekent het feminisme tegenwoordig eigenlijk? Is het anders dan veertig jaar geleden, of zijn we in feite minder opgeschoten dan we zelf denken?

Ten eerste: ik ben niet gek. Het feminisme heeft wel degelijk veel invloed gehad. Tegenwoordig is het normaal dat vrouwen een studie volgen en werken, dat ze de pil slikken en zelf kunnen bepalen wanneer ze een kind krijgen. Vrouwen zijn in de Nederlandse maatschappij vrijwel gelijkwaardig aan mannen wat betreft kansen. In theorie dan. Zo verdienen mannen nog steeds meer in dezelfde functies en worden vrouwen nog steeds geacht minder of helemaal niet meer te gaan werken als er kinderen komen. Tot overmaat van ramp wordt kinderopvang steeds duurder. Ik ga niet verder in op deze serieuze feiten, maar houd het graag een beetje luchtiger. Zo kun je in de moderne mediacultuur, zoals in popmuziek, tv-series, films en computerspellen, merken dat het feminisme nog een lange weg te gaan heeft.

Feminisme in de 21ste eeuw: Feminist Frequency
Op het YouTube-kanaal Feminist Frequency van Anita Sarkeesian worden representaties van vrouwen, genderrelaties en stereotypen in moderne cultuur aan de kaak gesteld.

Anita maakt YouTube-filmpjes waarin ze een bepaalde film, reclame of tv-serie onder de loep neemt en beschrijft in termen van genderrelaties. Haar beste serie is naar mijn mening de Tropes versus Women-serie. Een troop is een herkenbaar patroon in een verhaal of een herkenbaar aspect van een personage dat informatie verschaft aan de kijker. Volgens Anita zijn enkele veelvoorkomende tropen die ze tegenkomt in tv-series en films gebaseerd op stereotypen die behoorlijk beledigend zijn jegens vrouwen.

Smurfette Principle: voorbeeld van een beroemd cliché
Een bekende troop die Anita bespreekt is het Smurfette Principle. Dit houdt in dat je in films en series, die gericht zijn op een gemengd publiek, nauwelijks vrouwelijke personages tegenkomt die behoren tot de hoofdrolspelers. Dit komt volgens Anita vaak voor in kinderprogramma’s als De Muppetshow en natuurlijk De Smurfen. Binnen het vredige groepje smurfjes is welgesteld één vrouw te vinden: de Smurfin.
YouTube voorvertoningsafbeelding

Wat is eigenlijk het probleem van het Smurfette Principle? Vrouwelijke karakters worden vaak erg stereotype neergezet. Zo is Smurfin een gesmurfde clichéseksbom met lang, blond haar, zwoele blik en hoge hakken. Daarnaast geven dergelijke programma’s een onderbewuste boodschap: het is normaal dat jongens de groep of zelfs de samenleving bepalen en dat meisjes maar een beetje meedoen. Toegegeven: ik had dit als zesjarige smurfliefhebster nooit opgemerkt. Ik vraag me ook af in hoeverre kinderen dit soort boodschappen daadwerkelijk oppikken.

Anita heeft een serie gemaakt van maar liefst zes verschillende tropen. Van sommige, zoals de Manic Pixie Dream Girl, had ik nog nooit gehoord. Confronterend was dat enkele van mijn lievelingsfilms (zoals Garden State) daartoe behoren. “Wat overdreven!”, zullen veel mensen zeggen, en ja, daar ben ik het soms mee eens. Wat hebben we hier aan voor het dagelijks leven? Het zijn toch ‘slechts’ films; het is allemaal niet echt!

Hollywood, doe er eens wat aan!
We kunnen onze kinderen heus nog wel onschuldig naar smurfen of muppets laten kijken. We mogen heus nog wel genieten van een clichématige, romantische film, of van Sex and the City. (Anita heeft een hekel aan Carrie Bradshaw, oeps.)

Naar mijn mening mogen we desalniettemin eens vaker onze wenkbrauwen fronsen wanneer we dergelijke tropen en clichés tegenkomen. Waarom is het voor Hollywood zo lastig om een interessant, vrouwelijk personage te bedenken terwijl wij tientallen interessante vrouwen om ons heen hebben? Waarom bestaan veel vrouwelijke personages in series en films alleen in relatie tot mannelijke personages? Hebben ze zelf geen leven, baan of interesses? Dat is in het echte leven toch ook niet zo?

Zo vertelt het Smurfette Principle ons niet dat we de smurfen moeten boycotten, maar dat het niet normaal is dat er vrijwel alleen mannelijke smurfen bestaan. Dat is niet ‘natuurlijk’, dat is een idee geweest van iemand die vrouwelijke personages minder belangrijk vond.

Vrouw de baas

Het is nog niet klaar
Feminisme, we zijn er wat mij betreft nog niet klaar mee. Ik kies voor een subtielere doch alerte vorm: mijn bh houd ik aan, maar mijn ogen en oren zijn gespitst op alles wat ik van Anita heb geleerd. We hoeven er geen genoegen mee te nemen dat het feminisme niet meer nodig is. Het is nog steeds nodig dat we enerzijds waarderen wat er al is bereikt en dat we anderzijds in de gaten houden wat er nog ontbreekt.

Ik noem mezelf nog steeds een voorzichtige feminist. Eentje die wel mascara draagt en haar benen scheert (hoe bedoel je: clichématig?), maar die geen genoegen neemt met stompzinnige stereotypen. Hollywood en Hillywood, open eens je ogen, kijk eens rond; er is genoeg stof tot nadenken, stof tot herstellen, stof tot het maken van ontzettend leuke series en films zonder al te veel vrouwonvriendelijke clichés. Kortom: tijd voor meer creativiteit.

 

Beeld: Flickr.com/Morning theft  en stock.xchng/Lamprinh.

Share

Sophie

Sophie is geboren aan het eind van het mooie jaar 1987. Nu, bijna 25 jaar later, is ze een van de nieuwsjagers en wetenschappers bij Nadelunch. Daarvoor heeft ze Nederlandse taal & cultuur gestudeerd en is ze gespecialiseerd in heel erg oude boeken. Hoe meer ze stinken, hoe beter. Ze heeft tevens een eigen blog, desopheelste.blogspot.com, en schrijft over alles. Daarnaast leest ze graag, gaat ze hardlopen, koken en schilderen en heeft ze momenteel honderd verschillende baantjes: van huiswerkbegeleiding geven tot schoonmaken bij ouderen. Ze zal voor Nadelunch schrijven over actualiteiten rondom onderwijs en literatuur en over literatuur in wetenschappelijke zin.