Waar komt de Kerstman vandaan? Wij Nederlanders roepen natuurlijk maar al te graag dat de Kerstman slechts afgeleid is van Sinterklaas. Dit klopt ook wel, maar hoe is dat nu precies in zijn werk gegaan? En wat heeft Coca Cola er mee te maken?

Sinterklaas, de ‘joelman’ en de kracht van literatuur
Sinterklaas wordt al sinds de dertiende eeuw gevierd in West-Europa. Toen Nederlanders in 1611 naar Amerika emigreerden, namen zij onze geliefde Goed Heiligman met zich mee. Hij werd zelfs de patroonheilige van New York, toen natuurlijk nog Nieuw-Amsterdam geheten. Toch veranderde de sinterklaasviering langzaamaan. Een belangrijke invloed was Washington Irving’s boek Diedrich Knickerbocker’s History of New York uit 1809. Dit was een pseudo-historisch boek over New York, met in de hoofdrol – jawel – Sint-Nicolaas. Hierin wordt de kindervriend als een pijprokende beschermer afgebeeld, die niet op de daken rijdt maar hoog boven de bomen.

Ruim een decennium later mocht Sint-Nicolaas nog eens hoofdpersonage spelen in Clement Clarke Moore’s gedicht A Visit From Saint Nicholas uit 1822. Hier is onze Sinterklaas opeens omgetoverd in een oude elf die niet meer op een paard rijdt, maar zich nu de bekende rendierenslee van de Kerstman heeft aangemeten. Toch is hij weer teruggekeerd naar de daken: deze Sinterklaas wurmt zich door schoorstenen om de opgehangen kousen van kinderen te kunnen vullen. Ook is hij niet net als de Europese Sinterklaas statig en belerend, maar juist dik en jolig. Klinkt allemaal bekend, toch? Eigenlijk kan deze versie van Sinterklaas eerder gezien worden als de Scandinavische ‘joelman’: een figuur die al in de jaren voor Christus bekend was en in de winter vruchtbaarheid en geschenken bracht in zijn rendierenslee. Niet alleen Sinterklaas kan dus als voorvader van de Kerstman aangewezen worden, ook de rol van de ‘joelman’ mag niet vergeten worden.

Moore’s invloed en Coca Cola’s commerciële zet
Het verhaal van Moore heeft veel invloed gehad op de veranderde beeldvorming rond Sinterklaas in Amerika. In de jaren na de publicatie van zijn gedicht is Moore’s idee dan ook uitgebreid en ontwikkelde het zich steeds meer naar het beeld van de Kerstman zoals wij die kennen. Zo voegde een illustrator van Moore’s boek in 1860 nog ideeën als de Noordpool en de bontjas toe. Saint Nicholas werd langzaamaan verbasterd tot Santa Claus. In de meltingpot van Amerika werden allerlei invloeden uit andere culturen ineengevlochten om de Amerikanen hun eigen vorm van kerst te geven.

Maar wat heeft Coca Cola nu met dit hele verhaal te maken, afgezien van het feit dat de Coca Cola-kerstreclame een traditie op zich is geworden? Het antwoord is dat Coca Cola een belangrijke rol heeft gespeeld bij de (door velen gehate) commercialisering van de Kerstman. In 1931 wilde het bedrijf de verkoop naar kinderen uitbreiden, maar werd hierin gehinderd door een wet die het verbood om kinderen af te beelden die Coca Cola dronken. De oplossing werd gezocht in de toen al redelijk bekende Santa Claus. Illustrator Haddon Sundblom kreeg als taak om de Kerstman commercieel aantrekkelijk te maken en creëerde op basis van Moore’s gedicht de nu welbekende dikke, jolige man in zijn rode pak met witte bontrand. Leuk weetje is dat hij het uiterlijk van de Kerstman eerst baseerde op dat van een vriend van hem en later zichzelf als model begon te gebruiken.

Op de site van Coca Cola staat meer informatie over hun rol bij de popularisering van de Kerstman.

Beeld: Flickr.com/MattiMattila.

Steffie

Steffie (1987) studeert taal- en cultuurstudies in Utrecht, waar ze als culturele omnivoor alles aangrijpt wat de geesteswetenschappen haar te bieden hebben. Ze is altijd in voor een goed boek of een interessante film, maar laat met plezier alles vallen om op ontdekkingsreis te gaan in het buitenland. Graag deelt ze alles wat haar interesseert met anderen en ze bombardeert haar vrienden dan ook met vele tips en weetjes over boeken, films, series en natuurlijk over reizen. Deze gaat ze nu ook met de lezers van Nadelunch delen, binnen de 'Ook dat nog'-rubrieken ‘Beeld’ en ‘Reizen’.

Steffie heeft 18 artikelen geschreven.