Ergernis nummer één rond Sinterklaas: mensen die kruidnoten pepernoten noemen. Of andersom. Want even voor de goede orde: pepernoten en kruidnoten zijn niet hetzelfde. Om het voor eens en altijd de wereld uit te helpen: wie was het eerst, de kruidnoot of de pepernoot?

Pepernoot
De pepernoot bestond zeker eerder dan de kruidnoot. Het komt van een eeuwenoud recept dat bestaat uit onder andere roggemeel en een beetje anijs. Het zijn in principe kleinere brokjes taaitaai. De geschiedenis van de pepernoot gaat ver terug. In de middeleeuwen werden ze gebakken in (vermoedelijk Duitse) kloosters, de stukjes peperkoek werden toen nog ‘panis piperatus’ genoemd. In de kloosters werden de recepten opgeschreven en uitgewisseld. Door specerijen die door kruisvaarders van ver werden meegebracht werd er dan ook flink geëxperimenteerd op culinair gebied. Dat de huidige taaitaaipoppetjes en pepernoten in de praktijk vaak keihard zijn is dus niet zo heel verwonderlijk. Ze zijn namelijk al eeuwenoud.

Kruidnoot
Kruidnoten zijn gemaakt van speculaas. Speculaas wordt weer gemaakt van boter, (bruine) suiker, bloem, bakpoeder en speculaaskruiden. Maar wat zijn speculaaskruiden nou eigenlijk? Speculaaskruiden bestaan uit kaneel, nootmuskaat, kruidnagel, gemberpoeder, kardemom en witte peper. Voor het woord ‘speculaas’ bestaan verschillende verklaringen. Het woord zou afgeleid kunnen zijn van het woord specerij (naar de kruiden van het mengsel). Of misschien wel van het woord speculatie, omdat speculaas iets voor echte fijnproevers was en waar goed over nagedacht moest worden. Maar de leukste mogelijke verklaring is eigenlijk afgeleid van het Latijnse woord speculator (‘hij die alles ziet’) omdat dit de bijnaam was van goedheiligman Sint-Nicolaas.

Strooigoed
Met zowel pepernoten als kruidnoten kan natuurlijk flink gesmeten worden. Maar dat deden we vroeger ook al! Over baby’s werden in Germaanse stammen graankorrels gestrooid. En bij huwelijken keilen we nog steeds rijst naar het bruidspaar. Beide gebruiken kunnen symbool staan voor vruchtbaarheid. Je zou het zo kunnen zien dat kruidnoten gooien naar kinderen ook in die gedachte past.

Beeld: stock.xchng/bvdwiel.

Femke

Femke (1990) studeert met veel plezier aan de SvJ (School voor Journalistiek) en werkt (ook met veel plezier) in een theater/filmhuis. Haar vrije tijd is volgepland met onder andere films kijken, (cup)cakes/brownies bakken, mijmeren over vakanties en knuffelen met haar kat. Schrijft daar stukjes over en deelt die op haar blog. Ze komt graag in kringloopwinkels, antiekzaakjes en stoffige antiquariaten en kan daar uren doorbrengen. Femke zou na haar studie het allerliefste blijven schrijven. Of bij de radio. Of bij een televisieprogramma. Of een eigen bakkerijtje mét tearoom beginnen in een oud pand in het centrum van Amersfoort. Om daar dan vervolgens weer stukjes over te schrijven.

Femke heeft 38 artikelen geschreven.