Het geval Elliot: helemaal niets voelen

Je vriend heeft het gisteren uitgemaakt, het regent, het is koud en tot overmaat van ramp gaat op een afgelegen plek je band lek. Terwijl de tranen over je wangen stromen wens je dat je helemaal niets meer hoeft te voelen.

HersenenVoor sommige mensen is dit realiteit, bijvoorbeeld voor een patiënt genaamd Elliot, wiens leven totaal veranderde toen hij rond zijn dertigste een hersentumor kreeg. Bij het verwijderen van deze tumor konden artsen niet voorkomen dat ook een deel van de frontale hersenkwab beschadigd werd. Dit is het deel van de hersenen dat onder andere verantwoordelijk is voor planning, beoordelen en de beheersing van impulsen.

Alexithymie, ‘zonder woorden voor emoties’
Op het eerste gezicht leek er niets aan de hand te zijn: het lichamelijke herstel van Elliot verliep voorspoedig en ook zijn hoge IQ bleek intact. Terug in het dagelijks leven bleek Elliot echter niet goed te functioneren: hij kon geen keuzes maken. Als hij ergens wilde lunchen, ging hij langs restaurants, keek hij hoe druk het was, bestudeerde hij het menu en kon hij uiteindelijk niet kiezen.

Elliots neuroloog Antonio Damasio ging op zoek naar het probleem en merkte tijdens gesprekken op: “Hij was altijd gecontroleerd, beschreef episodes uit zijn leven altijd als een emotieloze, niet betrokken toeschouwer. Nergens was er iets van lijden, ook al was hij de hoofdpersoon.” En hoe wenselijk deze toestand soms ook lijkt, een mens kan niet goed functioneren zonder emoties. Er volgt een diagnose: alexithymie, uit het Grieks letterlijk ‘zonder woorden voor emoties’. Alexithymie komt vaak voor in combinatie met psychologische ziektes als depressieve stoornissen, ziektes die vallen in het autismespectrum en de categorie eetstoornissen. De ernst van dit persoonlijke probleem (het wordt niet gezien als stoornis) verschilt. Zo zijn er ook mensen die wel kunnen voelen, maar dit niet onder woorden kunnen brengen of mensen die zich niet kunnen inleven in emoties van anderen.

‘A brain that can’t feel can’t make up its mind’
Geen emoties dus, maar het probleem van Elliot was toch dat hij geen keuzes kon maken? Zou iemand zonder emoties theoretisch gezien niet betere, rationelere keuzes kunnen maken? Dat blijkt niet het geval: we hebben emoties nodig, zodat we kunnen inschatten of de gevolgen van een keuze positief of negatief zijn. Stel je voor dat je ergens een ex ziet. Het gevolg daarvan is waarschijnlijk dat je je rot voelt, waarop je besluit weg te gaan. Elliot zou weten dat dit zijn ex is, omdat zijn geheugen intact is. Sterker nog, hij zou zelfs weten dat hij zich eigenlijk rot zou moeten voelen, maar hij voelt niets. De keuze die wij eenvoudig maken, is voor hem niet mogelijk. Of in de woorden van de Sidney Morning Herald: “A brain that can’t feel, can’t make up its mind.”

Beeld: Flickr.com/erat.

Share

Laura

Laura (1994) is tweedejaars studente psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, maar heeft soms een grotere liefde voor woorden dan voor mensen. Het grootste deel van haar vrije tijd besteedt ze dan ook aan het lezen van boeken en het schrijven van stukken. Mocht je haar niet dagdromend aantreffen met een boek, dan is ze waarschijnlijk iets aan het spelen op haar keyboard, een film aan het kijken of op bezoek bij een vriendin. Voor Nadelunch schrijft ze kortere stukken binnen de categorie 'Ook dat nog'.