Verlamd van angst

Je wordt wakker, maar kunt je niet bewegen. Een druk op je borst, alsof iemand de lucht uit je longen perst. Je voelt iets kriebelen, honderden spinnen kruipen vanaf je voeten naar je gezicht. Je wilt schreeuwen, maar er komt geen geluid over je lippen.

Tijdens een aanval van slaapverlamming (sleep paralysis) ervaart iedereen hetzelfde: je lichaam is verlamd, slechts je ogen kunnen nog bewegen. Je hebt last van een druk op je borst en moeite met ademhalen. Je bent bang en weet niet wat er gebeurt. Bovendien ervaren mensen tijdens slaapverlamming een duistere aanwezigheid in de kamer. Soms kun je ook hallucineren, wat behoorlijk angstaanjagend is. Hoe is het mogelijk dat je wakker bent, maar je niet kunt bewegen? Waar komen de hallucinaties vandaan? En hoe ziet een aanval van slaapverlamming eruit?

Iedereen maakt elke nacht slaapverlamming mee. Om te zorgen dat je de handelingen uit je dromen niet werkelijk uit gaat voeren, wordt er in de hersens een soort schakelaar omgezet die de spieren verslapt. Deze schakelaar bevindt zich onder de oogspieren en daarom kunnen de ogen nog wel bewegen tijdens de remslaap (rapid eye movement) en de rest van het lichaam niet.

Slaapverlamming

Niet gek
In feite zijn de hallucinaties dus dromen. Dit heet ook wel hypnagoge hallucinatie. De meeste mensen zullen bij ‘hallucinatie’ aan een ander soort denken dan de hallucinaties die bij slaapverlamming kunnen optreden. Hypnagoge hallucinaties verschillen van de somatische hallucinaties die kunnen voorkomen bij geestesziektes. Wanneer je een hypnagoge hallucinatie hebt, besef je al snel dat de hallucinatie niet echt is. Je kunt dit vergelijken met het ontwaken uit een droom: je denkt dat iets echt is, ontwaakt, bent even in de war, maar beseft dan dat je gedroomd hebt.

Slaapverlamming is eng. Slachtoffers zeggen naderhand nooit: “Wat een rustgevende aanval van slaapverlamming en wat een amusante hallucinatie had ik vandaag.” De hallucinaties kunnen visueel zijn, in de vorm van een eng figuur of rondzwevende lichtjes, maar ze kunnen ook auditief zijn. Zo kun je bijvoorbeeld stemmen horen, of muziek. Een aanval van slaapverlamming kan behoorlijk traumatiserend zijn.

Duivel in je bed
Waarom hallucineert de ene persoon dat hij ontvoerd wordt door ruimtewezens en de ander over een heks die hem probeert te verstikken? Wat jou op dat moment het meest angst aanjaagt, wordt meestal de personificatie van de duistere aanwezigheid die waargenomen wordt tijdens slaapverlamming. Het onderwerp van de hallucinaties is persoonlijk. Ook tijd en cultuur hebben invloed.

In de middeleeuwen waren het de incubus en succubus – een mannelijke en vrouwelijke duivel – die onschuldige slapers seksueel misbruikten en probeerden te verstikken. Zo konden zij duivelsgebroed voortbrengen. Een ander bekend fenomeen van slaapverlamming is de legende van The Old Hag, waarin een oude vrouw op je borst komt zitten en je probeert te verstikken. In 1781 schilderde Henry Fuseli zijn schilderij De nachtmerrie, een situatieschets die te verklaren valt aan de hand van slaapverlamming.

 

Beeld: Flickr.com/calleecakes.

Share

Dionne

Dionne (1987) zag dat Nadelunch gedomineerd werd door (oud-)letterenstudenten en dacht: dat ben ik ook. Momenteel werkt ze als freelancer voor verschillende organisaties. Stiekem droomt ze ervan reisjournalist of de nieuwe Stig bij Top Gear te worden. Tot die tijd houdt ze zich bezig met bloggen, bakken, hardlopen en haar anti-katten-/pro-hondencampagne.