Omnivoren – Best een kutboek

De vorige keer zadelde Willem Joris met allerlei vragen op. Het kwam allemaal een beetje neer op het volgende: hoe belangrijk is de persoon van de schrijver voor de verkoop en waardering van zijn literatuur anno 2014?

Joris: Best belangrijk, zou je zeggen. Als je kijkt naar Heleen van Royen, zoals we de vorige keer deden. Maar ook als je kijkt naar de jonge kliek schrijvers die uitgeverij Lebowski verzamelde. Zie dit toffe stuk: jonge mensen die (nog) niet per se goed kunnen schrijven, maar wel al een duidelijke schrijverspersoonlijkheid hebben. Ze zijn marketable. Ze heten Nina de Koning en Elfie Tromp.

Of nog beter: neem de groep schrijvers die om Das Magazin heen zwermt. Op de laatste Literaturfest verscheen De Tien, met daarin verhalen van de ‘tien beste jonge schrijvers van Nederland’. Natuurlijk is zo’n lijst per definitie omstreden, maar eigenlijk waren alle recensenten (van Parool tot NRC en Vrij Nederland) het eens: dit zijn niet de tien beste jonge schrijvers van Nederland. Er zitten misschien drie of vier  goede jonge schrijvers tussen, en dan nog een enkele veelbelovende.

omnivoren

Er zitten ook verhalen tussen die eigenlijk niemand goed vindt van schrijvers waar niemand echt van onder de indruk is. Maar iemand als Özcan Akyol is wel marketable. Hij zit bij Pauw & Witteman, in DWDD en bij 24 Uur Met. Hij is een graag geziene gast op literaire feestjes en discussieavonden. En: hij doet het goed op internet. Dat is altijd zo geweest, van zijn columns op FOK! tot zijn recalcitrante posts op hiphopfora, en nu zijn scherpe tweets en Facebookposts. Zijn schrijverspersoonlijkheid verbloemt geheel dat zijn – tot nu toe – enige boek, EUS, best een kutboek is.

Schrijvers die wel goed schrijven, maar niet zo goed op internet zijn, hebben het een stuk moeilijker. Zie Jan van Mersbergen. Hij schreef het beste boek dat ik dit jaar las: De Laatste Ontsnapping. Hij kreeg een mailtje van zijn uitgever: ‘Hoe zichtbaar ben jij eigenlijk?’ Om te verkopen moet je wel regelmatig wat van jezelf laten zien, ook als het helemaal niet over literatuur gaat.

Aan de andere kant valt het allemaal nogal mee. De best verkochte boeken van vorig jaar zijn dat niet per se dankzij de persoonlijkheid van de schrijver. Dan Brown (Inferno) op één, Khaled Hosseini (En uit de bergen kwam de echo) op twee en John Williams (Stoner) op drie. Drie internationale auteurs; de laatste al vele jaren dood, de eerste twee toch in de eerste plaats bekend om hun boeken, minder om hun persoon. En alle literaire thrillers in de top 30 zijn geschreven door toch min of meer onzichtbare schrijfsters als Simone van der Vlugt, Saskia Noort, Esther Verhoef en Suzanne van der Meer. En ze staan allemaal boven Heleen van Royen.

Bovendien: was dit alles pakweg 20 jaar geleden(vóór de tijd van het internet) dan zo anders?

Willem: Aandachtsgeile schrijvers zijn er altijd geweest. Echter, hoe meer media, des te meer exposure. Bovendien moet je als auteur ook gewoon je rekeningen betalen.

De manier waarop de meeste schrijvers tegenwoordig in de markt worden gezet of zichzelf presenteren, is wel veranderd. Populaire auteurs worden in een hokje geplaatst. Je hebt de literaire hipsters, die vind je bij Lebowski, Das Mag en poetry slams. Er is een generatie multiculturele schrijvers, aangevoerd door Özcan Akyol, die zich in de media moet verantwoorden voor ‘zijn soortgenoten’. Verder hebben we de thrillerdames, die in de Libelle poseren en vertellen over het moederschap. Je hebt de combinatie goedgebekt en succesvol: types als Kluun en Van Royen. En tot slot de stervende generatie; die mag over vroeger komen vertellen. Jan van Mersbergen is een gewaardeerd schrijver, maar past als eenling niet in zo’n hokje en is dus moeilijk verkoopbaar. Dat is wel relatief nieuw.

Overigens hebben veel nevenactiviteiten en media-optredens van auteurs wel degelijk met schrijven te maken. Nina de Koning schreef weliswaar nog geen roman, maar ze blogt, draagt voor en bereikt daar mensen mee. Akyols tweets, optredens in talkshows en zijn kritiek op collega’s gaan dikwijls over literatuur of columns (en voetbal). Bovendien hebben weinig schrijvers nog van een duikplank gesprongen of een WK-hit gemaakt, in tegenstelling tot hun creatieve collega-BN’ers als acteurs, muzikanten en vooral televisiepresentatoren.

De belangrijkste taak van een auteur is mijns inziens het amuseren van de lezer. Liefst natuurlijk door een goed boek te schrijven, het zijn immers schrijvers, maar als dat op een andere manier gebeurt: prima. Waarom mogen Nina de Koning en Heleen geen sexy fotoshoot doen, en een GTST-actrice wel? Heeft Jan Mulder als oud-voetballer en columnist meer recht van spreken dan Özcan Akyol? En hebben we ons niet doodgelachen om de Grolsch-reclame met Herman Brusselmans? Grunberg en de Telefoongids?

Joris: Maar het gevolg is wel dat schrijver een beroep wordt dat nog maar ten dele om het schrijven gaat. Dat onontdekte talentvolle auteurs niet meer bij de uitgever binnenkomen als hun persoon niet marketable is, ondanks dat hun boeken uitstekend zijn. En dat mensen die eigenlijk vooral kutboeken schrijven wel een contract krijgen aangeboden.

Ach en verder is het prima natuurlijk. De schrijver als Bekende Nederlander. Alleen maar goed als schrijvers zich zo populair weten te maken dat het bij RTL Late Night ook een keer over literatuur gaat. Niemand kijkt naar Wim Brands met Boeken, maar iedereen kijkt naar De Wereld Draait Door.

Dat brengt mij bij de volgende superurgente kwestie: je moet kiezen, Pauw of Tan?

Beeld: Flickr / Drew Coffman

Share

Joris en Willem

Als Joris Bellwinkel een goedlachse neger was die in actiefilms speelde en stelselmatig de belasting ontdook, zou hij Wesley Snipes zijn. Helaas is dat niet het geval. Joris pinkt geregeld ongegeneerd een traantje weg bij romantische kostuumdrama's, zoals hij het ook bij 'Dolphin's Cry' van Live niet droog houdt. Willem Goedhart wilde vroeger het liefst een Disneyprinses zijn. Zo'n echte: ongeëmancipeerd en met een grote baljurk. Inmiddels heeft hij andere doelen. Hij wil een boeketreeks schrijven, een plaat opnemen met pianomuziek voor onder de afwas en imker worden. Dat laatste lijkt het meest haalbaar.