Het leukste aan taaltaken afnemen bij kleuters vind ik de interactie, oftewel: het geklets. Een taak die daar uitermate geschikt voor is, is de actieve-woordenschat-taak. Een soort wetenschappelijke Praatjesmakers.

De actieve-woordenschat-taak is best simpel: ik noem een woord en het kind legt uit wat dat is. De woorden waarnaar gevraagd wordt zijn dat echter allerminst. Leg als vijfjarige maar eens uit wat een deuk is, zonder dat woord te gebruiken. Gedurende de taak worden de woorden ook steeds moeilijker: het begint met bed en eindigt met biggelen. Wees gerust, er geldt een afbreeknorm: als een kind vijf opeenvolgende woorden niet of foutief beschrijft, stoppen we.

Ik neem de actieve-woordenschat-taak af bij een meisje van 5,5. Ze heeft me in eerdere taakjes al positief verbaasd door bijna alle letters te kennen, door een geheugen van een olifant te hebben en geen enkele fout te maken in de drie taken over fonologisch bewustzijn. Ook in deze actieve-woordenschat-taak weet ze me te verrassen met mooie uitspraken: “Rook, dat zijn allemaal wolkjes water”, “De lamp is eigenlijk ook een zon” (als ze schaduw beschrijft) en “Een batterij is een doosje elektriciteit”. Mooi.

Opstropen
Ik pak alle taken bij ieder kind hetzelfde aan. Elke kleuter krijgt dezelfde instructie en ik maak elke keer dezelfde opmerkingen en grapjes. In de actieve-woordenschat-taak betekent dat dat ik bij ui vertel dat je gaat huilen als je zo’n ding doormidden snijdt, als de kinderen dat zelf nog niet hebben opgemerkt tenminste. En bij opstropen stroop ik mijn mouwen op en merk ik terloops op: “Grappig hè, dat iemand daar een woord voor heeft bedacht.” Nou staat opstropen best laat in de taak, dus niet elk kind hoeft dat woord uit te leggen, maar toch, bijna niemand reageert op mijn gemompel. Dat geeft ook niets; kleuters zijn zich vaak nog niet bewust van dat woorden bedacht worden, of hoe ze ontstaan.

Ik wil dus al weer verder gaan met het volgende woord, als het meisje zegt: “Wel leuk dat iemand dat woord heeft bedacht, want dan kunnen we erover praten.” Hallelujah, wat een mooie uitspraak! Een Bourdieu – ‘met taal roep je iets tot leven’ – in de dop. “Inderdaad!”, zeg ik.

We zwijgen even. “Want als ergens geen woord voor is, dan kun je er ook niet over praten”, vervolgt ze. “Dat klopt”, reageer ik. Ze kijkt me aan, met gefronste wenkbrauwen. “Dan zou jij je mouwen opstropen en dan zou niemand daar iets over kunnen zeggen. Dat zou saai zijn.” Ze glimlacht en kijkt op mijn blaadje. “Welk woord nu?”

En terwijl ik vraag “Wat is druipen?”, denk ik: ja, dat zou inderdaad saai zijn.

Beeld: Photl.com/Studio Cl Art.

Merel

Merel (1986) is psycholinguïste. Als promovenda onderzoekt ze de beginnende geletterdheid van kleuters en doceert ze academische vaardigheden aan eerstejaarsstudenten. Hiervoor studeerde ze Nederlandse Taal en Cultuur en Theater-, Film- en Literatuurwetenschappen in Antwerpen en Cognitieve Neurowetenschappen in Nijmegen. Ze bedrijft wetenschap op pumps, schrijft over taalpathologie en kindertaal, loopt ‘hard’, naait rokken en reist regelmatig met de trein. Hierdoor komt ze vaak taal in het wild tegen, waar ze vervolgens uitgebreid over mijmert: voer voor haar wekelijkse Nadelunch-column. Ook schrijft ze voor Nadelunch over wetenschap en promoveren.

Merel heeft 51 artikelen geschreven.