Vorige week vertelde ik al over de actieve-woordenschat-taak, waarin kinderen woorden uit moeten leggen. De taak is best pittig voor een vijfjarige en dan helpt het ook niet dat ik zo veel moeilijke vragen stel, omdat ik niet met een simpel antwoord tevreden ben.
Dat ik al die moeilijke vervolgvragen stel, is natuurlijk omdat ik wil kijken of ze écht weten wat iets betekent. Zo wordt op de vraag “Wat is rook?” bijna altijd “Vuur!” geantwoord, maar als ik dan vraag “Is rook hetzelfde als vuur?” weten ze goed dat dat niet zo is en vertellen ze wat het verschil is tussen de twee begrippen.
Een ander moeilijk woord is batterij. Bijna alle kinderen antwoorden dat je een batterij in iets (speelgoed, een telefoon, een iPad) moet stoppen als datgene het niet meer doet – en dat hij het dan wel weer doet. Maar juffrouw Merel is dan zo vervelend om te vragen hoe het kan dat datgene het dan weer doet, als je die batterij erin stopt. “Wat doet die batterij, wat zit er in een batterij?”
Speelgoedauto
Zo vertelde een jongetje dat als je speelgoedauto het niet meer doet, je de oude batterij eruit moet halen en er een nieuwe in moet stoppen. “Heel goed,” zei ik, “maar waarom doet je speelgoedauto het dan weer als je die nieuwe batterij erin stopt? Wat zit er in een batterij?” Het jongetje kantelde zijn hoofd. “Dat weet ik eigenlijk niet”, peinsde hij. “Ik denk dat er benzine in zit.” Mooi, vond ik.
“En wat is een stekker, weet je dat?”, vroeg ik. “Ja, die stop je in een stopcontact en dan doet iets het. Een stofzuiger bijvoorbeeld.” Alweer heel goed, maar ik had natuurlijk opnieuw die vervolgvraag: “Hoe kan het dan dat die stofzuiger het doet als je de stekker in het stopcontact stopt?” Het jongetje dacht even na, ging eens verzitten en beet op zijn vinger. Ineens lichtten zijn ogen op. “Daar zal dan ook wel benzine in zitten!”*
*Natuurlijk heb ik vervolgens uitgelegd dat er stroom in een batterij zit. En dat er in de muur ook stroom zit, of elektriciteit, en dat dat door het snoer via de stekker in de stofzuiger gaat. Jaja.
Beeld: stock.xchng/kanlee.
Merel
Merel (1986) is psycholinguïste. Als promovenda onderzoekt ze de beginnende geletterdheid van kleuters en doceert ze academische vaardigheden aan eerstejaarsstudenten. Hiervoor studeerde ze Nederlandse Taal en Cultuur en Theater-, Film- en Literatuurwetenschappen in Antwerpen en Cognitieve Neurowetenschappen in Nijmegen. Ze bedrijft wetenschap op pumps, schrijft over taalpathologie en kindertaal, loopt ‘hard’, naait rokken en reist regelmatig met de trein. Hierdoor komt ze vaak taal in het wild tegen, waar ze vervolgens uitgebreid over mijmert: voer voor haar wekelijkse Nadelunch-column. Ook schrijft ze voor Nadelunch over wetenschap en promoveren.
